രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും വിവേകശാലികളായ സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ഒരാളാണ് മണ്ഡോദരി. രാവണന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നെങ്കിലും, അനീതിയെ ഒരിക്കലും പിന്തുണച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന്റെ വഴിയിലേക്ക് രാവണനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ പലവട്ടം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അവളുടെ ഉപദേശങ്ങൾ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ രാമായണത്തിൽ കേൾക്കപ്പെടാതെ പോയ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശബ്ദമായാണ് മണ്ഡോദരിയെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
മായാസുരന്റെയും അപ്സരസായ ഹേമയുടെയും മകളായാണ് മണ്ഡോദരിയുടെ ജനനം. സൗന്ദര്യവും ബുദ്ധിശക്തിയും വിവേകവും ഒരുപോലെ ഉണ്ടായിരുന്ന അവൾ ലങ്കയുടെ രാജ്ഞിയായി. അധികാരത്തിന്റെ നടുവിലായിരുന്നിട്ടും അഹങ്കാരത്തിൽ വീഴാതെ നീതിയെ പിന്തുടർന്ന വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു അവളുടേത്.
രാവണൻ സീതയെ ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ തന്നെ അത് വലിയ തെറ്റാണെന്ന് മണ്ഡോദരി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. സീതയെ ശ്രീരാമന് തിരികെ നൽകണമെന്ന് അവൾ പലതവണ രാവണനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ ഒരു തെറ്റുകൊണ്ട് ലങ്കയ്ക്ക് വലിയ നാശം സംഭവിക്കുമെന്ന് അവൾ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.
എന്നാൽ വിജയങ്ങളിൽ മദിച്ചിരുന്ന രാവണൻ ഭാര്യയുടെ ഉപദേശം കേൾക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. സ്വന്തം ശക്തിയിലും വരങ്ങളിലും അമിതവിശ്വാസം പുലർത്തിയ അദ്ദേഹം യുദ്ധം മാത്രമാണ് പരിഹാരമെന്ന് കരുതി. മണ്ഡോദരിയുടെ ജ്ഞാനപൂർണമായ മുന്നറിയിപ്പുകൾ എല്ലാം അവഗണിക്കപ്പെട്ടു.
ലങ്കായുദ്ധത്തിൽ ഒരുവൻപിറകെ ഒരുവൻ വീരന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ പോലും മണ്ഡോദരി രാവണനോട് യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇന്ദ്രജിത്ത് ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്വന്തം മക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ രാവണൻ തയ്യാറായില്ല.
രാവണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടശേഷം മണ്ഡോദരിയുടെ വിലാപം രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും ഹൃദയഭേദകമായ രംഗങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഭർത്താവിന്റെ വീരത്വം അവൾ അംഗീകരിച്ചെങ്കിലും, അഹങ്കാരവും അധർമ്മവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീഴ്ചയ്ക്ക് കാരണമായെന്ന് തുറന്നു സമ്മതിച്ചു. വലിയ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്ന ഒരാൾ സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയാതിരുന്നതിനാലാണ് എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്ന് അവൾ വിലപിച്ചു.
യുദ്ധം അവസാനിച്ചശേഷം വിഭീഷണൻ ലങ്കയുടെ രാജാവായപ്പോൾ, രാജ്യത്തിന്റെ പുനർനിർമാണത്തിൽ മണ്ഡോദരി നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചുവെന്നാണ് പല പാരമ്പര്യ ഗ്രന്ഥങ്ങളും പറയുന്നത്. വ്യക്തിപരമായ ദുഃഖങ്ങൾക്കപ്പുറം രാജ്യത്തിന്റെ നന്മയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകിയ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു അവൾ.
മണ്ഡോദരിയുടെ ജീവിതം ഒരു വലിയ സത്യം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ജ്ഞാനമുള്ള ഉപദേശങ്ങൾ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാകാത്ത നേതാവ് ഒടുവിൽ തന്റെയും രാജ്യത്തിന്റെയും നാശത്തിന് കാരണമാകും. വിവേകവും ക്ഷമയും ധാർമികതയും ഒരുമിച്ചുചേർന്ന മണ്ഡോദരി, രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ഒരാളായി ഇന്നും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
