കർക്കടകമാസത്തിലെ രാമായണപാരായണത്തിൽ ഭക്തരുടെ ഹൃദയത്തെ ആഴത്തിൽ സ്പർശിക്കുന്ന അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ് ഭരതനും ശ്രീരാമനും തമ്മിലുള്ള ചിത്രകൂട് സംഗമം. അധികാരത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകത്ത് അധികാരം തന്നെ നിരസിച്ച ഒരു രാജകുമാരന്റെ കഥയാണ് ഇത്.
കൈകേയിയുടെ ആവശ്യപ്രകാരം ശ്രീരാമൻ വനവാസത്തിന് പോയപ്പോൾ ഭരതൻ അയോധ്യയിലുണ്ടായിരുന്നില്ല. തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം നടന്ന സംഭവങ്ങൾ അറിഞ്ഞപ്പോൾ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തന്റെ മാതാവായ കൈകേയിയുടെ പ്രവൃത്തിയെ അദ്ദേഹം ശക്തമായി അപലപിച്ചു. വനവാസം മൂലം പിതാവായ ദശരഥൻ മരണപ്പെട്ടെന്ന വാർത്തയും ഭരതനെ തകർത്തു.
അയോധ്യയിലെ മന്ത്രിമാരും പ്രജകളും ഭരതനോട് രാജാവാകാൻ അഭ്യർഥിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് നിരസിച്ചു. രാജ്യം ഭരിക്കാൻ അർഹൻ ശ്രീരാമനാണെന്നും സിംഹാസനം തനിക്കല്ലെന്നും അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഗുരുക്കന്മാരെയും മന്ത്രിമാരെയും പ്രജകളെയും കൂട്ടി ചിത്രകൂടിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു.
ചിത്രകൂടിൽ സഹോദരങ്ങൾ കണ്ടുമുട്ടിയ നിമിഷം രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും വികാരനിർഭരമായ രംഗങ്ങളിലൊന്നാണ്. ശ്രീരാമനോട് തിരികെ അയോധ്യയിലേക്ക് വരണമെന്ന് ഭരതൻ പലവട്ടം അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കേണ്ടത് തന്റെ ധർമ്മമാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ വ്യക്തമാക്കി.
അവസാനം ശ്രീരാമന്റെ പാദുകകൾ ഭരതൻ സ്വീകരിച്ചു. അവ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, താൻ ഒരു ഭരണാധികാരിയല്ലെന്നും ശ്രീരാമന്റെ പ്രതിനിധി മാത്രമാണെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു. നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ലളിതമായ ജീവിതം നയിച്ചുകൊണ്ട് പതിനാലു വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചതായി രാമായണം വിവരിക്കുന്നു.
ഈ സംഭവത്തിലൂടെ രാമായണം സഹോദരസ്നേഹത്തിന്റെ അപൂർവ മാതൃകയാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. അധികാരലോഭമോ അസൂയയോ ഭരതന്റെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നില്ല. ധർമ്മത്തോടും ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനോടുമുള്ള ആദരവാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളെയും നയിച്ചത്.
കർക്കടകമാസത്തിൽ ഈ അധ്യായം പാരായണം ചെയ്യുമ്പോൾ ഭക്തർ ഭരതന്റെ വിനയവും ആത്മത്യാഗവും ഓർക്കുന്നു. സ്വന്തം അവകാശമെന്നു കരുതാവുന്ന അധികാരം പോലും ധർമ്മത്തിനുവേണ്ടി വിട്ടുകൊടുക്കാൻ തയ്യാറായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം ഇന്നും അനേകർക്ക് പ്രചോദനമാണ്.
സഹോദരബന്ധത്തിന്റെ യഥാർഥ അർഥം എന്താണെന്നും, നേതൃത്വം എന്നത് അധികാരം അനുഭവിക്കുന്നതല്ല മറിച്ച് ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുന്നതാണെന്നും ഈ അധ്യായം പഠിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കർക്കടകമാസത്തിലെ രാമായണപാരായണത്തിൽ ഭരതന്റെ ഈ ധാർമിക നിലപാട് ഇന്നും അതേ ഭക്തിയോടെയും ആദരവോടെയും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
