രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും ഹൃദയസ്പർശിയായ അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ് ശ്രീരാമന്റെ വനവാസം. കർക്കടകമാസത്തിലെ രാമായണപാരായണത്തിൽ ഭക്തരെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചിന്തിപ്പിക്കുന്ന സംഭവവും ഇതുതന്നെയാണ്. അധികാരത്തേക്കാൾ ധർമ്മത്തിന് വില നൽകുന്ന ജീവിതത്തിന്റെ മഹത്തായ മാതൃകയാണ് ഈ സംഭവം.
അയോധ്യയിൽ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ പൂർത്തിയായിരിക്കുകയായിരുന്നു. രാജ്യമെങ്ങും ആഘോഷാന്തരീക്ഷമായിരുന്നു. എന്നാൽ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് ദശരഥ മഹാരാജാവിൽ നിന്ന് രണ്ട് വരങ്ങൾ നേടിയിരുന്ന കൈകേയി, മന്ത്രയുടെ പ്രേരണയിൽ ആ വരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഭരതനെ രാജാവാക്കണമെന്നും ശ്രീരാമനെ പതിനാലു വർഷത്തേക്ക് വനവാസത്തിന് അയയ്ക്കണമെന്നും അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു.
ഈ വാർത്ത കേട്ട് ദശരഥൻ തകർന്നുപോയി. സ്വന്തം വാക്ക് പാലിക്കേണ്ട ബാധ്യതയും മകനെ നഷ്ടപ്പെടുന്ന വേദനയും അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപോലെ അലട്ടിയിരുന്നു. എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ പിതാവിന്റെ വാഗ്ദാനം സംരക്ഷിക്കുന്നതാണ് തന്റെ കടമയെന്ന് കരുതി യാതൊരു പ്രതിഷേധവുമില്ലാതെ വനവാസം സ്വീകരിച്ചു.
സീതാദേവിയും ലക്ഷ്മണനും ശ്രീരാമനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. രാജകൊട്ടാരത്തിലെ സൗകര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് മരച്ചീലയണിഞ്ഞ് മൂന്നുപേരും അയോധ്യ വിട്ടിറങ്ങി. ഈ യാത്ര കണ്ട് നഗരവാസികൾ കണ്ണീരോടെ അവരെ യാത്രയാക്കി. പ്രിയപ്പെട്ട രാജകുമാരനെ നഷ്ടപ്പെടുന്ന വേദനയിൽ അയോധ്യ മുഴുവൻ ദുഃഖത്തിലായി.
വനവാസം ശിക്ഷയായി ശ്രീരാമൻ കണ്ടില്ല. ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള അവസരമായാണ് അദ്ദേഹം അതിനെ സ്വീകരിച്ചത്. അധികാരത്തോടുള്ള ആഗ്രഹത്തേക്കാൾ സത്യത്തിനും വാഗ്ദാനപാലനത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ജീവിതമാണ് അദ്ദേഹം ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്.
രാമായണത്തിലെ ഈ അധ്യായം കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ മഹത്വവും എടുത്തുകാട്ടുന്നു. ഭർത്താവിനൊപ്പം എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്ന സീതയുടെയും സഹോദരസ്നേഹത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ലക്ഷ്മണന്റെയും ജീവിതം ഇന്നും മാതൃകയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
കർക്കടകമാസത്തിൽ ഈ ഭാഗം പാരായണം ചെയ്യുമ്പോൾ ജീവിതത്തിൽ പ്രതിസന്ധികൾ വന്നാലും ധർമ്മത്തിന്റെ പാത വിട്ടുപോകരുതെന്ന സന്ദേശമാണ് ഭക്തർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്. സുഖവും സമ്പത്തും അധികാരവും താൽക്കാലികമാണെങ്കിലും സത്യവും നീതിയും നിലനിൽക്കുമെന്ന വിശ്വാസമാണ് ശ്രീരാമന്റെ വനവാസം നൽകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പാഠം.
ഇന്നും കർക്കടകമാസത്തിൽ അനേകം കുടുംബങ്ങൾ ഈ അധ്യായം ഭക്തിപൂർവം വായിക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്. ത്യാഗം, അനുസരണം, ആത്മസംയമനം, ധാർമികത എന്നിവ മനുഷ്യജീവിതത്തെ ഉയർത്തുന്ന മൂല്യങ്ങളാണെന്ന് ശ്രീരാമന്റെ വനവാസം കാലാതീതമായി ഓർമിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
