1996-ൽ ആരംഭിച്ച ജനകീയാസൂത്രണ പദ്ധതി കേരളത്തിന്റെ ഭരണചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള പൊതുനയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വികസന ആസൂത്രണത്തിൽ ജനങ്ങളുടെ നേരിട്ടുള്ള പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുകയും അധികാരവും വികസന ഫണ്ടും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ഇന്ത്യയിലെ വികേന്ദ്രീകൃത ഭരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ മാതൃകയായി ഈ പദ്ധതി പിന്നീട് അറിയപ്പെട്ടു.
ഈ നയത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വികസന ബജറ്റിന്റെ വലിയൊരു വിഹിതം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ, ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തുകൾ, ജില്ലാ പഞ്ചായത്തുകൾ, മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ, കോർപ്പറേഷനുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് കൈമാറി. പ്രാദേശിക ആവശ്യങ്ങൾ പ്രാദേശിക ജനങ്ങൾ തന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കി നടപ്പാക്കുന്ന രീതിയാണ് സ്വീകരിച്ചത്. റോഡുകൾ, കുടിവെള്ളം, സ്കൂളുകൾ, ആരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങൾ, കൃഷി, വനിതാ വികസനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് പദ്ധതികൾ രൂപംകൊണ്ടു.
ഗ്രാമസഭകൾ ഈ പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ശക്തിയായി മാറി. ഗ്രാമവാസികൾ നേരിട്ട് യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്ത് അവരുടെ പ്രദേശത്തിന് ആവശ്യമായ വികസന പദ്ധതികൾ നിർദേശിക്കുകയും മുൻഗണന നിശ്ചയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉദ്യോഗസ്ഥർ, ജനപ്രതിനിധികൾ, വിദഗ്ധർ, സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ എന്നിവർ ചേർന്ന് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കുന്ന രീതിയും ഈ നയത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയായിരുന്നു.
ജനകീയാസൂത്രണ പദ്ധതി തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. പ്രാദേശിക തലത്തിൽ കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടപ്പാക്കാൻ ഈ നയം സഹായിച്ചു. പിന്നീട് ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളും കേരളത്തിന്റെ അനുഭവം പഠനവിഷയമാക്കി.
കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകയെ ദേശീയ-അന്തർദേശീയ തലങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമാക്കിയ നയപരിഷ്കാരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ജനകീയാസൂത്രണ പദ്ധതി. ജനങ്ങളെ വികസനത്തിന്റെ ഗുണഭോക്താക്കളായി മാത്രമല്ല, വികസനത്തിന്റെ ആസൂത്രകരായും മാറ്റിയ ഈ തീരുമാനം കേരളത്തിന്റെ ഭരണചരിത്രത്തിൽ ഇന്നും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൊതുനയ വിജയങ്ങളിൽ ഒന്നായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
