1986 ൽ പ്രധാനമന്ത്രി രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതി ഭരണത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. വായു, ജലം, മണ്ണ് എന്നിവയുടെ മലിനീകരണം നിയന്ത്രിക്കുകയും പരിസ്ഥിതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ശക്തമായ നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂട് സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
1984 ൽ നടന്ന ഭോപ്പാൽ വാതക ദുരന്തം രാജ്യത്തെ നടുക്കിയിരുന്നു. വ്യാവസായിക സുരക്ഷയുടെയും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും കാര്യത്തിൽ ശക്തമായ നിയമങ്ങൾ അനിവാര്യമാണെന്ന് ഈ സംഭവം തെളിയിച്ചു. ഇതോടൊപ്പം 1972 ലെ സ്റ്റോക്ക്ഹോം പരിസ്ഥിതി സമ്മേളനത്തിലെ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിബദ്ധതയും ഈ നിയമം രൂപീകരിക്കുന്നതിന് പ്രചോദനമായി.
ഈ നിയമം കേന്ദ്ര സർക്കാരിന് പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിപുലമായ അധികാരങ്ങൾ നൽകി. മലിനീകരണ നിയന്ത്രണത്തിനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുക, അപകടകരമായ വ്യവസായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുക, പരിസ്ഥിതിക്ക് ഹാനികരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തടയുക തുടങ്ങിയ അധികാരങ്ങൾ ഇതിലൂടെ ഉറപ്പാക്കി.
വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങൾ മാലിന്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി സംസ്കരിക്കണമെന്നും പരിസ്ഥിതിക്ക് ഹാനികരമായ രാസവസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗത്തിലും സംഭരണത്തിലും സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കണമെന്നും നിയമം നിർദേശിച്ചു. നിയമലംഘനങ്ങൾക്ക് പിഴയും തടവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള കർശന ശിക്ഷകളും വ്യവസ്ഥ ചെയ്തു.
ഈ നിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് പിന്നീട് പരിസ്ഥിതി ആഘാത പഠനം, അപകടകരമായ മാലിന്യ നിയന്ത്രണം, തീരദേശ നിയന്ത്രണ മേഖല, ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ചട്ടങ്ങളും വിജ്ഞാപനങ്ങളും പുറപ്പെടുവിച്ചത്. അതിനാൽ ഇന്ത്യയിലെ ആധുനിക പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനശിലയായി ഈ നിയമത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.
അതേസമയം വികസന പദ്ധതികൾക്ക് അനുമതി നൽകുന്ന നടപടികളിലും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ പ്രായോഗിക നടപ്പാക്കലിലും നിരവധി വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ചില പദ്ധതികളിൽ നിയമം കർശനമായി നടപ്പാക്കുന്നില്ലെന്നും പരിസ്ഥിതി അനുമതികളിൽ കാലതാമസവും വിവാദങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നുവെന്നും വിവിധ സംഘടനകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
1986 ലെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതി ഭരണത്തിന്റെയും സുസ്ഥിര വികസനത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക നിയമമാണ്. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ ഈ നിയമം പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനും മലിനീകരണ നിയന്ത്രണത്തിനും പരിസ്ഥിതി സുരക്ഷ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും ദീർഘകാല നിയമപരമായ അടിത്തറ ഒരുക്കിയ ചരിത്രപ്രധാനമായ നിയമമായി ഇന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
