1972 ൽ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. രാജ്യത്തെ വന്യജീവികളെയും അവയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയെയും സംരക്ഷിക്കുകയും വേട്ടയാടലും അനധികൃത വന്യജീവി വ്യാപാരവും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ നിരവധി വന്യമൃഗങ്ങളുടെ എണ്ണം വേഗത്തിൽ കുറയാൻ തുടങ്ങി. കടുവ, ആന, സിംഹം, കാണ്ടാമൃഗം തുടങ്ങിയ ജീവിവർഗങ്ങൾ ഗുരുതര ഭീഷണി നേരിട്ടു. അനിയന്ത്രിതമായ വേട്ടയാടലും വനനശീകരണവും വന്യജീവി വ്യാപാരവും ഈ പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമാക്കി. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് സമഗ്രമായ വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമം നിലവിൽ വന്നത്.
നിയമപ്രകാരം നിരവധി വന്യമൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും വിവിധ പട്ടികകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി അവയ്ക്ക് പ്രത്യേക സംരക്ഷണം നൽകി. അത്യപൂർവവും വംശനാശ ഭീഷണി നേരിടുന്നതുമായ ജീവികളെ വേട്ടയാടുന്നത് പൂർണമായും നിരോധിച്ചു. നിയമലംഘനങ്ങൾക്ക് കർശനമായ പിഴയും തടവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശിക്ഷകളും ഏർപ്പെടുത്തി.
ഈ നിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ, സംരക്ഷിത മേഖലകൾ എന്നിവ രൂപീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂടും സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതിലൂടെ നിരവധി വനപ്രദേശങ്ങൾ പ്രത്യേക സംരക്ഷണ മേഖലയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.
1973 ൽ ആരംഭിച്ച പ്രോജക്ട് ടൈഗർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി ദേശീയ സംരക്ഷണ പദ്ധതികൾക്ക് ഈ നിയമം ശക്തമായ അടിത്തറയായി. പിന്നീട് ആന, മുതല, സിംഹം, ഗംഗാ ഡോൾഫിൻ തുടങ്ങിയ ജീവികളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന വിവിധ പദ്ധതികൾക്കും ഇത് പിന്തുണ നൽകി.
പിന്നീട് നിയമത്തിൽ പല ഭേദഗതികളും വരുത്തി വന്യജീവി കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്കെതിരായ നടപടികൾ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി. അനധികൃത വന്യജീവി വ്യാപാരം തടയുന്നതിനും അന്താരാഷ്ട്ര കരാറുകളുമായി യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനും പുതിയ വ്യവസ്ഥകളും ഉൾപ്പെടുത്തി.
എന്നിരുന്നാലും മനുഷ്യരും വന്യജീവികളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ നാശം, അനധികൃത വേട്ട, വന്യജീവി കടത്ത് എന്നിവ ഇന്നും പ്രധാന വെല്ലുവിളികളായി തുടരുന്നു. ഈ പ്രശ്നങ്ങളെ നേരിടുന്നതിൽ വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമം പ്രധാന നിയമപരമായ ആയുധമായി തുടരുകയാണ്.
1972 ലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണത്തിന്റെയും പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക നാഴികക്കല്ലാണ്. ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ ഈ നിയമം ഇന്ത്യയുടെ വന്യജീവി സമ്പത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഭാവി തലമുറകൾക്കായി പ്രകൃതിയെ നിലനിർത്തുന്നതിനും ശക്തമായ നിയമപരമായ അടിത്തറ ഒരുക്കിയ ചരിത്രപ്രധാനമായ നിയമമായി ഇന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
