1963 ൽ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമം ഇന്ത്യയുടെ ഭാഷാ നയ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുടെ ഉപയോഗം സംബന്ധിച്ച വ്യക്തമായ നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂട് രൂപീകരിക്കുകയും രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഷാവൈവിധ്യത്തെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് ഭരണനിർവഹണം സുഗമമാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന അനുസരിച്ച് ദേവനാഗരി ലിപിയിലുള്ള ഹിന്ദിയെ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. അതേസമയം ഭരണഘടന പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നതിന്റെ പതിനഞ്ച് വർഷത്തേക്ക് ഇംഗ്ലീഷും ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരുന്നു. 1965 ന് ശേഷം ഇംഗ്ലീഷിന്റെ സ്ഥാനം എന്തായിരിക്കുമെന്ന ചർച്ച രാജ്യത്ത് ശക്തമായി ഉയർന്നു.
ഹിന്ദി സംസാരിക്കാത്ത സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ, ഇംഗ്ലീഷിന്റെ ഉപയോഗം തുടരണമെന്ന ആവശ്യം ശക്തമായിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് 1963 ലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമം പാസാക്കിയത്.
ഈ നിയമപ്രകാരം കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഹിന്ദിയോടൊപ്പം ഇംഗ്ലീഷും തുടർന്നും ഉപയോഗിക്കാൻ നിയമപരമായ അനുമതി നൽകി. പാർലമെന്റിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ രേഖകൾ, സംസ്ഥാനങ്ങളുമായുള്ള ആശയവിനിമയം എന്നിവയിൽ ഇംഗ്ലീഷിന്റെ ഉപയോഗം തുടരാനുള്ള വ്യവസ്ഥകളും ഉൾപ്പെടുത്തി.
ഹിന്ദിയുടെ വികസനത്തിനും പ്രോത്സാഹനത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകുന്നതിനൊപ്പം ഹിന്ദിയല്ലാത്ത ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ താൽപര്യങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്ന സമീപനമാണ് നിയമം സ്വീകരിച്ചത്. ഇതിലൂടെ ഭാഷയുടെ പേരിലുള്ള ദേശീയതല സംഘർഷങ്ങൾ കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
1967 ൽ ഈ നിയമത്തിൽ സുപ്രധാന ഭേദഗതി നടപ്പാക്കി. ഹിന്ദിയല്ലാത്ത സംസ്ഥാനങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്തോളം കാലം ഇംഗ്ലീഷും കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് കൂടുതൽ വ്യക്തത വരുത്തി. ഇതിലൂടെ ഭാഷാനയത്തിൽ കൂടുതൽ സ്ഥിരത കൈവന്നു.
ഈ നിയമം ഇന്ത്യയുടെ ബഹുഭാഷാ സ്വഭാവത്തെ അംഗീകരിച്ച പ്രധാന നിയമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഷകൾക്ക് ബഹുമാനം നൽകിക്കൊണ്ട് ഭരണനിർവഹണം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ ഇത് സഹായിച്ചു.
1963 ലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമം ഇന്ത്യയുടെ ഭാഷാനയത്തിന്റെയും ഫെഡറൽ ഭരണത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക നിയമമാണ്. ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ ഈ നിയമം ഭാഷാവൈവിധ്യത്തെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് ദേശീയ ഐക്യം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും കേന്ദ്രഭരണത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പ്രായോഗികവും സന്തുലിതവുമായ നിയമപരമായ അടിത്തറ ഒരുക്കുകയും ചെയ്ത ചരിത്രപ്രധാനമായ നിയമമായി ഇന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
