1961 ൽ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ പ്രസവാനുകൂല്യ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ തൊഴിൽ ക്ഷേമത്തിന്റെയും സ്ത്രീകളുടെ അവകാശ സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഗർഭിണികളായ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് പ്രസവസമയത്ത് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും തൊഴിൽ സംരക്ഷണവും ഉറപ്പാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിൽ നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഫാക്ടറികളിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും ജോലി ചെയ്തിരുന്നെങ്കിലും ഗർഭകാലത്തും പ്രസവശേഷവും ആവശ്യമായ അവധിയോ സാമ്പത്തിക സംരക്ഷണമോ ലഭിക്കാത്ത സാഹചര്യം നിലനിന്നിരുന്നു. ഇതുമൂലം പല സ്ത്രീകൾക്കും ജോലി ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരികയോ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരികയോ ചെയ്തിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പ്രസവാനുകൂല്യ നിയമം നിലവിൽ വന്നത്.
ഈ നിയമപ്രകാരം അർഹരായ വനിതാ ജീവനക്കാർക്ക് ശമ്പളത്തോടുകൂടിയ പ്രസവാവധി നൽകുന്നത് നിർബന്ധമാക്കി. പ്രസവത്തിന് മുമ്പും ശേഷവും നിശ്ചിത കാലയളവിൽ ജോലിയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നിയമം ഉറപ്പാക്കി. പ്രസവകാലത്ത് ജോലി നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാനുള്ള സംരക്ഷണവും നൽകി.
ഗർഭകാലത്ത് സ്ത്രീകളെ ആരോഗ്യത്തിന് ഹാനികരമായ ജോലികളിൽ നിയോഗിക്കരുതെന്നും നിയമം നിർദേശിച്ചു. പ്രസവാവധി ഉപയോഗിച്ചതിന്റെ പേരിൽ ജീവനക്കാരിയെ പിരിച്ചുവിടുകയോ വേതനം നിഷേധിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കി.
പിന്നീട് കാലാനുസൃതമായി ഈ നിയമത്തിൽ ഭേദഗതികൾ നടപ്പാക്കി. 2017 ലെ സുപ്രധാന ഭേദഗതിയിലൂടെ ശമ്പളത്തോടുകൂടിയ പ്രസവാവധി 12 ആഴ്ചയിൽ നിന്ന് 26 ആഴ്ചയായി വർധിപ്പിച്ചു. ദത്തെടുക്കുന്ന അമ്മമാർക്കും സറോഗസി വഴി കുഞ്ഞ് ലഭിക്കുന്ന അമ്മമാർക്കും ചില ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകുന്ന വ്യവസ്ഥകളും ഉൾപ്പെടുത്തി. അമ്പതിലധികം ജീവനക്കാരുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ശിശുപരിപാലന കേന്ദ്രം ഒരുക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥയും ചേർത്തു.
ഈ നിയമം സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽ സുരക്ഷയും മാതൃആരോഗ്യവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചെങ്കിലും അസംഘടിത തൊഴിൽ മേഖലയിലെ നിരവധി സ്ത്രീകൾക്ക് ഇതിന്റെ ആനുകൂല്യങ്ങൾ പൂർണമായി ലഭിക്കാത്തത് ഇന്നും ഒരു വെല്ലുവിളിയാണ്.
1961 ലെ പ്രസവാനുകൂല്യ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ തൊഴിൽ ക്ഷേമത്തിന്റെയും സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യാവകാശങ്ങളുടെയും ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക നിയമമാണ്. ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ ഈ നിയമം തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് മാതൃത്വകാലത്ത് നിയമപരമായ സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കുകയും തൊഴിൽ മേഖലയിലെ സ്ത്രീസൗഹൃദ സമീപനത്തിന് ശക്തമായ അടിത്തറ ഒരുക്കുകയും ചെയ്ത ചരിത്രപ്രധാനമായ നിയമമായി ഇന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
