കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക സ്മൃതിയിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായി നിലകൊള്ളുന്ന കഥാപാത്രമാണ് മഹാബലി. പുരാണങ്ങളിൽ അസുരരാജാവായാണ് അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നതെങ്കിലും മലയാളികളുടെ മനസ്സിൽ മഹാബലി ഒരു ജനകീയ ഭരണാധികാരിയാണ്. നീതിയും സമത്വവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ഒരു സമൂഹം സൃഷ്ടിച്ച രാജാവെന്ന നിലയിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഓർമ്മിക്കുന്നത്.
മഹാബലി പ്രഹ്ലാദന്റെ പേരക്കുട്ടിയും വിരോചനന്റെ പുത്രനുമായിരുന്നു. ബാല്യകാലം മുതൽ ധർമ്മബോധവും ദാനശീലവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറി. അധികാരം ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കണമെന്ന വിശ്വാസമാണ് മഹാബലിയെ വ്യത്യസ്തനാക്കിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് വിശപ്പും ദാരിദ്ര്യവും അനീതിയും ഇല്ലായിരുന്നുവെന്നാണ് പുരാണങ്ങളിലും നാടോടിക്കഥകളിലും പറയുന്നത്.
മഹാബലിയുടെ മഹത്വം വെറും സമ്പത്തിന്റെ പേരിലായിരുന്നില്ല. ജനങ്ങളോടുള്ള അടുപ്പവും വാക്ക് പാലിക്കുന്ന സ്വഭാവവും അദ്ദേഹത്തെ പ്രിയങ്കരനാക്കി. രാജാവും പ്രജകളും തമ്മിലുള്ള അകലം കുറവായിരുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മഹാബലി മാറി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം ഇന്നും ജനങ്ങളുടെ രാജാവായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാമനാവതാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ് മഹാബലിയുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ സംഭവം. മൂന്ന് അടി ഭൂമി മാത്രം ചോദിച്ച വാമനന് മഹാബലി ദാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. പിന്നീട് വാമനൻ വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ച് ഭൂമിയും ആകാശവും അളന്നപ്പോൾ മൂന്നാമത്തെ അടിക്കായി മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് സമർപ്പിച്ചു. വാക്ക് പാലിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിബദ്ധതയും വിനയവുമാണ് ഈ കഥയുടെ കേന്ദ്രസന്ദേശം.
ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ തന്റെ പ്രജകളെ സന്ദർശിക്കാൻ മഹാബലിക്ക് അനുവാദം ലഭിച്ചുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ആ വരവിനെ സ്വാഗതം ചെയ്യാനാണ് മലയാളികൾ ഓരോ വർഷവും ഓണം ആഘോഷിക്കുന്നത്. വീടുകൾ അലങ്കരിക്കുകയും അത്തപ്പൂക്കളം ഒരുക്കുകയും ഓണസദ്യ വിളമ്പുകയും ചെയ്യുന്ന ആചാരങ്ങൾ ഈ വിശ്വാസവുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു.
മഹാബലിയുടെ കഥ പുരാണത്തിന്റെ പരിധിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. നല്ല ഭരണത്തിന്റെ പ്രതീകമായും അദ്ദേഹം വായിക്കപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം മുൻനിർത്തുന്ന ഭരണാധികാരി എങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്ന ചിന്തയ്ക്ക് മഹാബലി ഇന്നും പ്രചോദനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കുട്ടികളുടെ കഥകളിലും കലാരൂപങ്ങളിലും സാഹിത്യത്തിലും ജനകീയ ആഘോഷങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന് സ്ഥിരമായ സ്ഥാനമുണ്ട്.
ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ ഓണം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ മഹാബലിയുടെ ഓർമ്മയും കൂടെയാണ് ആഘോഷിക്കുന്നത്. കാലം മാറിയിട്ടും മഹാബലി എന്ന പേര് നീതിയുടെയും സമത്വത്തിന്റെയും ജനസ്നേഹത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി തുടരുന്നു. അതാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പുരാണ കഥാപാത്രത്തിൽ നിന്ന് കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ആത്മാവിന്റെ ഭാഗമാക്കി മാറ്റിയത്.
