കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തെ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് ഓണം. ജാതിയുടെയും മതത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും അതിരുകൾ മറികടന്ന് മലയാളികളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന ആഘോഷമായി ഓണം വളർന്നത് അതിന്റെ ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ ശക്തിയെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ ഐതിഹ്യം മഹാബലി ചക്രവർത്തിയുടേതാണ്.
അസുരവംശത്തിൽ ജനിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ധർമ്മനിഷ്ഠനും ജനസ്നേഹിയുമായ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു മഹാബലി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ജനങ്ങൾ സമാധാനത്തോടെയും സമൃദ്ധിയോടെയും ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത്. ദാരിദ്ര്യമോ വിവേചനമോ അനീതിയോ ഇല്ലാത്ത ഒരു സമൂഹമായിരുന്നു അന്നത്തെ കേരളമെന്ന വിശ്വാസം തലമുറകളായി മലയാളികളുടെ മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്നും ഓണക്കാലത്ത് മഹാബലി തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ എത്തുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.
മഹാബലിയുടെ ശക്തിയും ജനപ്രീതിയും വർധിച്ചതോടെ ദേവന്മാർ ആശങ്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മഹാവിഷ്ണു വാമനാവതാരം സ്വീകരിച്ച് ബ്രാഹ്മണ ബാലന്റെ രൂപത്തിൽ മഹാബലിയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തി. മൂന്ന് അടി ഭൂമി മാത്രം ദാനമായി ചോദിച്ച വാമനന് മഹാബലി സമ്മതം നൽകി. എന്നാൽ വാമനൻ വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ച് രണ്ട് അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും ആകാശവും അളന്നു. മൂന്നാമത്തെ അടിക്ക് സ്ഥലം ഇല്ലാതായപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിനയത്തിലും വാക്ക് പാലിക്കുന്ന സ്വഭാവത്തിലും സന്തുഷ്ടനായ മഹാവിഷ്ണു വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ തന്റെ പ്രജകളെ സന്ദർശിക്കാൻ മഹാബലിക്ക് അനുവാദം നൽകി എന്നാണ് ഐതിഹ്യം.
ഈ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഓർമ്മയാണ് ഓണം. വീടുകൾ വൃത്തിയാക്കുന്നതും അത്തപ്പൂക്കളം ഒരുക്കുന്നതും ഓണസദ്യ തയ്യാറാക്കുന്നതും പുതിയ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നതും മഹാബലിയെ ആദരവോടെ സ്വീകരിക്കുന്നതിന്റെ പ്രതീകങ്ങളായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഓരോ വീട്ടിലും സമൃദ്ധിയും ഐക്യവും സന്തോഷവും നിറയട്ടെയെന്ന ആശയമാണ് ഈ ആചാരങ്ങളിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നത്.
ഓണം ഒരു മതാഘോഷം മാത്രമല്ല. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ചരിത്രത്തെയും ജനകീയ സംസ്കാരത്തെയും ഒരുമയെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക ആഘോഷമാണ് അത്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വീടുകളിലും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലും ഒരുപോലെ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ഉത്സവം മലയാളികളുടെ പൊതു സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞു. ലോകത്തിന്റെ ഏത് ഭാഗത്തായാലും മലയാളികൾ ഓണം ആഘോഷിക്കുന്നതിലൂടെ സ്വന്തം നാടുമായുള്ള ബന്ധം നിലനിർത്തുന്നു.
മഹാബലിയുടെ കഥയിൽ അധികാരത്തേക്കാൾ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത് നല്ല ഭരണത്തിനും ജനക്ഷേമത്തിനുമാണ്. ജനങ്ങളെ ഒരുപോലെ കാണുകയും വാക്ക് പാലിക്കുകയും ദാനശീലവും വിനയവും പുലർത്തുകയും ചെയ്ത ഭരണാധികാരിയുടെ പ്രതീകമായാണ് മഹാബലി ഇന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഓണം പഴയൊരു പുരാണകഥയുടെ സ്മരണ മാത്രമല്ല, നല്ല സമൂഹം എങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള ഒരു സാംസ്കാരിക മറുപടിയുമാണ്.
ഓരോ ഓണക്കാലവും മഹാബലിയുടെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്നത് സമത്വത്തിന്റെയും സഹോദര്യത്തിന്റെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും മൂല്യങ്ങൾ വീണ്ടും ഓർക്കാനാണ്. അതാണ് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടിട്ടും ഓണത്തെ മലയാളികളുടെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഉത്സവമാക്കി നിലനിർത്തുന്നത്.
