1998 നവംബർ 26-ന് പഞ്ചാബിലെ ലുധിയാന ജില്ലയിലെ ഖന്നയ്ക്ക് സമീപം നടന്ന റെയിൽ ദുരന്തം ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ട്രെയിൻ അപകടങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അപകടത്തിൽ 212 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 250-ലധികം പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരേ പാതയിൽ തുടർച്ചയായി ഉണ്ടായ രണ്ട് അപകടങ്ങളാണ് ഈ വൻദുരന്തത്തിന് വഴിവെച്ചത്.
അപകടത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് ഒരു ചരക്ക് ട്രെയിൻ പാളം തെറ്റി. ഇതോടെ പാളത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം തടസ്സപ്പെടുകയും റെയിൽ ഗതാഗതം താറുമാറാകുകയും ചെയ്തു. പിന്നാലെ അതേ പാതയിലൂടെ എത്തിയ ജമ്മു താവി–സീയാൽദ എക്സ്പ്രസ് തടസ്സപ്പെട്ട ബോഗികളിൽ ഇടിച്ചുകയറുകയായിരുന്നു. അതിവേഗത്തിലായിരുന്ന ട്രെയിനിന്റെ നിരവധി കോച്ചുകൾ തകർന്നടിഞ്ഞു. ചില ബോഗികൾ പൂർണമായും ചുരുണ്ട നിലയിലായിരുന്നു.
അപകടവിവരം ലഭിച്ചതോടെ റെയിൽവേ, പോലീസ്, സൈന്യം, അഗ്നിരക്ഷാസേന, മെഡിക്കൽ സംഘങ്ങൾ, പ്രാദേശിക ജനങ്ങൾ എന്നിവർ ചേർന്ന് വലിയ രക്ഷാപ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. തകർന്ന ബോഗികൾ മുറിച്ചുതുറന്ന് ജീവനോടെ കുടുങ്ങിയവരെ പുറത്തെടുത്തു. സമീപ ആശുപത്രികളിൽ അടിയന്തര ചികിത്സാ സംവിധാനം ഒരുക്കുകയും രക്തദാന ക്യാമ്പുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
അപകടത്തെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൽ പാളം തെറ്റിയ ചരക്ക് ട്രെയിനിനെ തുടർന്ന് രൂപപ്പെട്ട അടിയന്തര സാഹചര്യം ഫലപ്രദമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ വീഴ്ച സംഭവിച്ചതായി കണ്ടെത്തി. റെയിൽ ഗതാഗത നിയന്ത്രണം, മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനം, ആശയവിനിമയം എന്നിവയിലെ പോരായ്മകളും അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ടുകളിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടപ്പെട്ടു.
ഖന്ന ദുരന്തത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ ട്രാക്ക് നിരീക്ഷണവും ഗതാഗത നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങളും കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി. അപകടം സംഭവിച്ചാൽ മറ്റ് ട്രെയിനുകൾ ഉടൻ നിർത്താനുള്ള നടപടിക്രമങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ചു. സിഗ്നലിംഗ് സംവിധാനങ്ങളിലും അടിയന്തര പ്രതികരണ സംവിധാനങ്ങളിലും കൂടുതൽ നിക്ഷേപം നടത്തി. അപകടസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് രക്ഷാസംഘങ്ങളെ വേഗത്തിൽ എത്തിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്തി.
ഇരുപത്തിയഞ്ചിലേറെ വർഷങ്ങൾ പിന്നിട്ടിട്ടും ഖന്ന റെയിൽ ദുരന്തം ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയ്ക്ക് വലിയ പാഠമായി തുടരുകയാണ്. ഒരു ചെറിയ സാങ്കേതിക പ്രശ്നമോ പ്രവർത്തനപരമായ വീഴ്ചയോ വളരെ കുറഞ്ഞ സമയത്തിനുള്ളിൽ നൂറുകണക്കിന് ജീവനുകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്ന ദുരന്തമായി മാറാമെന്ന് ഇന്ത്യയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തിയ സംഭവമായിരുന്നു ഇത്. റെയിൽ സുരക്ഷയിൽ അതിവേഗ തീരുമാനങ്ങളും കൃത്യമായ ഏകോപനവും എത്രത്തോളം നിർണായകമാണെന്ന് ഇന്നും ഈ ദുരന്തം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
