2023 ജൂൺ 2-ന് ഒഡിഷയിലെ ബാലസോർ ജില്ലയിലെ ബഹനാഗ ബസാർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനു സമീപം നടന്ന ട്രെയിൻ ദുരന്തം ഇന്ത്യയുടെ സമീപകാല ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ റെയിൽ അപകടങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. കോറമണ്ടൽ എക്സ്പ്രസ്, യശ്വന്ത്പൂർ–ഹൗറ എക്സ്പ്രസ്, ഒരു ചരക്ക് ട്രെയിൻ എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ട ഈ അപകടത്തിൽ 275 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും ആയിരത്തിലധികം പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
വൈകുന്നേരം നടന്ന അപകടത്തിൽ കോറമണ്ടൽ എക്സ്പ്രസ് തെറ്റായ സിഗ്നൽ ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ലൂപ്പ് ലൈനിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് അവിടെ നിർത്തിയിട്ടിരുന്ന ചരക്ക് ട്രെയിനിൽ ഇടിക്കുകയായിരുന്നു. ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ ട്രെയിനിന്റെ നിരവധി ബോഗികൾ തകർന്നുവീണ് സമീപത്തെ പ്രധാന പാതയിലേക്ക് തെറിച്ചു. അതേ സമയം എതിർദിശയിൽ എത്തിയ യശ്വന്ത്പൂർ–ഹൗറ എക്സ്പ്രസ് ഈ ബോഗികളിൽ ഇടിച്ചതോടെയാണ് ദുരന്തം കൂടുതൽ രൂക്ഷമായത്.
അപകടവിവരം ലഭിച്ചതോടെ ദേശീയ ദുരന്തനിവാരണ സേന, സൈന്യം, വ്യോമസേന, നാവികസേന, റെയിൽവേ, പോലീസ്, അഗ്നിരക്ഷാസേന, പ്രാദേശിക ജനങ്ങൾ എന്നിവർ ചേർന്ന് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങളിലൊന്ന് നടത്തി. നൂറുകണക്കിന് ആംബുലൻസുകളും മെഡിക്കൽ സംഘങ്ങളും വിന്യസിച്ചു. മണിക്കൂറുകളോളം നീണ്ടുനിന്ന രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ പരിക്കേറ്റവരെ വിവിധ ആശുപത്രികളിലേക്ക് മാറ്റി.
അന്വേഷണത്തിൽ ഇലക്ട്രോണിക് ഇന്റർലോക്കിംഗ് സംവിധാനത്തിൽ ഉണ്ടായ തെറ്റായ മാറ്റമാണ് അപകടത്തിന് കാരണമായതെന്ന് കണ്ടെത്തി. തുടർന്ന് Central Bureau of Investigation അന്വേഷണം ഏറ്റെടുത്തു. റെയിൽവേ സിഗ്നലിംഗ് സംവിധാനങ്ങളുടെ സുരക്ഷ, പരിശോധനാ നടപടികൾ, സാങ്കേതിക മേൽനോട്ടം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് രാജ്യവ്യാപകമായി ചർച്ചകൾ നടന്നു.
ഈ ദുരന്തത്തിന് പിന്നാലെ കേന്ദ്ര സർക്കാർ രാജ്യത്തെ റെയിൽ സുരക്ഷാ പദ്ധതികൾക്ക് കൂടുതൽ വേഗം നൽകി. ട്രെയിനുകൾ തമ്മിലുള്ള കൂട്ടിയിടി ഒഴിവാക്കാൻ വികസിപ്പിച്ച സ്വദേശീയ സുരക്ഷാ സംവിധാനമായ Kavach രാജ്യത്തെ കൂടുതൽ റൂട്ടുകളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. സിഗ്നലിംഗ് സംവിധാനങ്ങളുടെ ഓഡിറ്റും സുരക്ഷാ പരിശോധനകളും കൂടുതൽ കർശനമാക്കുകയും ജീവനക്കാർക്ക് അധിക പരിശീലനം നൽകുകയും ചെയ്തു.
ബാലസോർ ദുരന്തം ഇന്ത്യയുടെ റെയിൽവേ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു നിർണായക വഴിത്തിരിവായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. അതിവേഗ റെയിൽ വികസനത്തിനൊപ്പം സുരക്ഷയ്ക്കും അതേ പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത രാജ്യം വീണ്ടും തിരിച്ചറിഞ്ഞ സംഭവമായിരുന്നു ഇത്. സാങ്കേതികവിദ്യ, മനുഷ്യ ജാഗ്രത, കർശനമായ സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ എന്നിവ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചാൽ മാത്രമേ ഇത്തരത്തിലുള്ള ദുരന്തങ്ങൾ ഭാവിയിൽ ഒഴിവാക്കാനാകൂ എന്ന പാഠമാണ് ബാലസോർ ഇന്ത്യയ്ക്ക് നൽകിയത്.
