2010 മേയ് 28-ന് പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ പശ്ചിമ മേദിനിപൂർ ജില്ലയിലെ സർദിഹയ്ക്ക് സമീപം നടന്ന ജ്ഞാനേശ്വരി എക്സ്പ്രസ് ദുരന്തം ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഞെട്ടലുണ്ടാക്കിയ അപകടങ്ങളിലൊന്നാണ്. മുംബൈയിലേക്ക് പോവുകയായിരുന്ന ജ്ഞാനേശ്വരി എക്സ്പ്രസ് പാളം തെറ്റിയതിന് പിന്നാലെ എതിർദിശയിൽ എത്തിയ ചരക്ക് ട്രെയിൻ അതിന്റെ ബോഗികളിൽ ഇടിക്കുകയായിരുന്നു. അപകടത്തിൽ 148 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 200-ലധികം പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
അർധരാത്രിയോടെയായിരുന്നു അപകടം. ട്രെയിൻ അതിവേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ റെയിൽപാളത്തിൽ മനഃപൂർവം ഇടപെടൽ നടന്നതായി പിന്നീട് അന്വേഷണത്തിൽ കണ്ടെത്തി. പാളം തെറ്റിയ കോച്ചുകൾ തൊട്ടടുത്ത പാളത്തിലേക്ക് വീണതോടെയാണ് ചരക്ക് ട്രെയിൻ അവയിൽ ഇടിച്ചത്. ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ നിരവധി ബോഗികൾ തകർന്നടിഞ്ഞു. നിരവധി യാത്രക്കാർ ബോഗികൾക്കുള്ളിൽ കുടുങ്ങി.
അപകടത്തിന് പിന്നാലെ റെയിൽവേ, ദേശീയ ദുരന്തനിവാരണ സേന, സൈന്യം, പോലീസ്, പ്രാദേശിക ജനങ്ങൾ എന്നിവർ ചേർന്ന് വലിയ രക്ഷാപ്രവർത്തനം നടത്തി. രാത്രിയായതിനാൽ രക്ഷാപ്രവർത്തനം ഏറെ വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. ക്രെയിനുകളും കട്ടിംഗ് ഉപകരണങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചാണ് നിരവധി പേരെ ബോഗികളിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുത്തത്.
സംഭവത്തിന് പിന്നിൽ മാവോയിസ്റ്റ് സംഘടനകളുടെ അട്ടിമറിയാണെന്ന നിഗമനത്തിലാണ് അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ എത്തിയത്. റെയിൽപാളത്തിൽ നടത്തിയ തകർക്കൽ പ്രവർത്തനമാണ് ദുരന്തത്തിന് വഴിവെച്ചതെന്ന് കേന്ദ്ര അന്വേഷണങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷയും റെയിൽവേ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെ സംരക്ഷണവും സംബന്ധിച്ച വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് ഈ സംഭവം തുടക്കമിട്ടു.
ജ്ഞാനേശ്വരി ദുരന്തത്തിന് ശേഷം നക്സൽ ബാധിത മേഖലകളിലെ റെയിൽപാതകളിൽ സുരക്ഷ ശക്തമാക്കി. പട്രോളിംഗ് വർധിപ്പിക്കുകയും ട്രാക്കുകളുടെ നിരന്തര പരിശോധന ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു. സുപ്രധാന റെയിൽപാതകളിൽ നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളും സുരക്ഷാ സേനയുടെ സാന്നിധ്യവും വർധിപ്പിച്ചു. അപകടസാധ്യതയുള്ള മേഖലകളിൽ ട്രെയിനുകളുടെ വേഗനിയന്ത്രണവും കൂടുതൽ കർശനമാക്കി.
ജ്ഞാനേശ്വരി എക്സ്പ്രസ് ദുരന്തം ഒരു സാധാരണ റെയിൽ അപകടമല്ലായിരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ ഗതാഗത സംവിധാനത്തിനെതിരായ അട്ടിമറി എത്ര വലിയ മനുഷ്യദുരന്തത്തിന് കാരണമാകാമെന്ന് ഇന്ത്യയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തിയ സംഭവമായി ഇത് ഇന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. റെയിൽ സുരക്ഷ സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ലെന്നും ദേശീയ സുരക്ഷയുമായും അതിന് അഭേദ്യമായ ബന്ധമുണ്ടെന്നും ഈ ദുരന്തം തെളിയിച്ചു.
