1995 ഓഗസ്റ്റ് 20-ന് ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഫിറോസാബാദിന് സമീപം നടന്ന റെയിൽ ദുരന്തം സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ട്രെയിൻ കൂട്ടിയിടികളിലൊന്നായി ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെട്ടു. അപകടത്തിൽ ഏകദേശം 358 പേർ മരിക്കുകയും 400-ലധികം പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ട്രെയിൻ പാളത്തിൽ നിർത്തിയിട്ടിരിക്കെ അതേ പാതയിലൂടെ എത്തിയ മറ്റൊരു അതിവേഗ ട്രെയിൻ പിന്നിൽ ഇടിച്ചുകയറുകയായിരുന്നു.
സംഭവദിവസം പുരുഷോത്തം എക്സ്പ്രസ് മുന്നിലുണ്ടായിരുന്ന കാലിന്ദി എക്സ്പ്രസിൽ ഇടിക്കുകയായിരുന്നു. കാലിന്ദി എക്സ്പ്രസ് പാളത്തിൽ കിടന്നിരുന്ന ഒരു പശുവിൽ ഇടിച്ചതിനെ തുടർന്ന് നിർത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നാലെ എത്തിയ പുരുഷോത്തം എക്സ്പ്രസിന് സമയത്ത് വിവരം ലഭിക്കാതിരുന്നതിനാൽ ശക്തമായ വേഗത്തിൽ പിന്നിൽ ഇടിക്കുകയായിരുന്നു. ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ നിരവധി ബോഗികൾ പൂർണമായും തകർന്നു. ചില കോച്ചുകൾ പരസ്പരം ഒന്നിന് മുകളിൽ ഒന്നായി കയറിയ നിലയിലായിരുന്നു.
അപകടവിവരം ലഭിച്ചതോടെ റെയിൽവേ, പോലീസ്, സൈന്യം, മെഡിക്കൽ സംഘങ്ങൾ, പ്രാദേശിക ജനങ്ങൾ എന്നിവർ ചേർന്ന് വൻ രക്ഷാപ്രവർത്തനം നടത്തി. വാതിലുകൾ വളഞ്ഞുമുറുകിയതിനാൽ ഗ്യാസ് കട്ടറുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് പല യാത്രക്കാരെയും പുറത്തെടുത്തത്. ആശുപത്രികളിൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ച് പരിക്കേറ്റവരെ വിവിധ കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റി.
അപകടത്തെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൽ സിഗ്നലിംഗ് സംവിധാനത്തിലെ വീഴ്ചകളും ആശയവിനിമയത്തിലെ പോരായ്മകളും പ്രധാന കാരണങ്ങളായി കണ്ടെത്തി. ട്രെയിനുകളുടെ കൃത്യമായ സ്ഥാനം അറിയിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമാക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഈ ദുരന്തം ദേശീയതലത്തിൽ ചർച്ചയായി.
ഫിറോസാബാദ് ദുരന്തത്തിന് പിന്നാലെ ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ സിഗ്നലിംഗ് സംവിധാനങ്ങളുടെ നവീകരണത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകി. ഇലക്ട്രോണിക് ഇന്റർലോക്കിംഗ്, ഓട്ടോമാറ്റിക് സിഗ്നലിംഗ്, ട്രെയിൻ നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങൾ, ഡ്രൈവർമാർക്കും നിയന്ത്രണകേന്ദ്രങ്ങൾക്കും ഇടയിലെ ആശയവിനിമയം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ വേഗത്തിലാക്കി. അപകടാന്വേഷണ സംവിധാനങ്ങളിലും സുരക്ഷാ ഓഡിറ്റുകളിലും മാറ്റങ്ങൾ നടപ്പാക്കി.
മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടിട്ടും ഫിറോസാബാദ് റെയിൽ ദുരന്തം ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയ്ക്ക് വലിയ പാഠമായി തുടരുകയാണ്. മനുഷ്യവീഴ്ചയും സാങ്കേതിക പിഴവും ഒരുമിച്ചാൽ എത്ര വലിയ ദുരന്തങ്ങൾക്ക് വഴിവെക്കാമെന്ന് രാജ്യത്തെ ഓർമ്മിപ്പിച്ച സംഭവമായാണ് ഈ അപകടം ഇന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
