ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ കുളമാവ് നദിക്ക് കുറുകെ നിർമ്മിച്ച കുളമാവ് അണക്കെട്ട് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജലസംഭരണ പദ്ധതികളിലൊന്നാണ്. ഇടുക്കി, ചെറുതോണി, കുളമാവ് എന്നീ മൂന്ന് അണക്കെട്ടുകൾ ചേർന്നാണ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ജലസംഭരണ സംവിധാനമായ ഇടുക്കി റിസർവോയർ രൂപപ്പെടുന്നത്. ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിനും ചെറുതോണി അണക്കെട്ടിനും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കാറുണ്ടെങ്കിലും, ഈ മഹാപദ്ധതിയുടെ നിശ്ശബ്ദ ശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് കുളമാവ് അണക്കെട്ടാണ്.

1970-കളിൽ ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി നിർമ്മിച്ച കുളമാവ് അണക്കെട്ട് ഒരു മൺഅണക്കെട്ടാണ്. ഇടുക്കി ആർച്ച് അണക്കെട്ട് ജലം തടഞ്ഞുനിർത്തുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് ജലസംഭരണി പൂർണമായി നിലനിർത്താൻ കുളമാവ് അണക്കെട്ട് നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ഈ മൂന്ന് അണക്കെട്ടുകളും ഒന്നിച്ചാണ് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലാശയം രൂപംകൊള്ളുന്നത്.

കുളമാവ് അണക്കെട്ടിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രസക്തി ജലസംഭരണത്തിലാണ്. മഴക്കാലത്ത് പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന വൻതോതിലുള്ള മഴവെള്ളം സുരക്ഷിതമായി സംഭരിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ട് സഹായിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഈ വെള്ളം ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയിലൂടെ വൈദ്യുതിയാക്കി മാറ്റുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ കുളമാവ് നേരിട്ട് വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദന ശൃംഖലയിലെ അനിവാര്യ ഘടകമാണ്.

രാഷ്ട്രീയമായും വികസനപരമായും കുളമാവ് അണക്കെട്ടിന് പ്രാധാന്യമുണ്ട്. മഴക്കാലത്ത് ഇടുക്കി റിസർവോയറിലെ ജലനിരപ്പ് ഉയരുമ്പോൾ കുളമാവ് അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയും നിരീക്ഷണവും നിർണായകമാകുന്നു. 2018-ലെ മഹാപ്രളയത്തിന് ശേഷം ഇടുക്കി ജലസംഭരണ സംവിധാനത്തിലെ ഓരോ അണക്കെട്ടിന്റെയും പ്രവർത്തനം പൊതുചർച്ചയായി മാറിയപ്പോൾ കുളമാവിന്റെയും പങ്ക് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.

പരിസ്ഥിതിപരമായി കുളമാവ് പ്രദേശം പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ജൈവവൈവിധ്യ മേഖലയിലാണ്. സാന്ദ്രവനങ്ങൾ, മലനിരകൾ, അപൂർവ വന്യജീവികൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഈ പ്രദേശത്ത് ജലവിഭവ വികസനവും പ്രകൃതി സംരക്ഷണവും ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ടുപോകേണ്ടത് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. ജലാശയത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള വനമേഖല നിരവധി ജീവിവർഗങ്ങളുടെ ആവാസകേന്ദ്രവുമാണ്.

സാമ്പത്തികമായും കുളമാവ് അണക്കെട്ട് കേരളത്തിന് വലിയ നേട്ടമാണ്. ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയുടെ കാര്യക്ഷമമായ പ്രവർത്തനത്തിന് ഈ അണക്കെട്ട് നൽകുന്ന പിന്തുണ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദന സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുന്നു. വ്യവസായം, കൃഷി, ഗാർഹിക മേഖല എന്നിവയ്ക്കുള്ള വൈദ്യുതി ലഭ്യതയിൽ ഇതിന്റെ സംഭാവന പരോക്ഷമായെങ്കിലും അതീവ നിർണായകമാണ്.

വിനോദസഞ്ചാര രംഗത്ത് കുളമാവ് ഇപ്പോഴും താരതമ്യേന ശാന്തമായ കേന്ദ്രമാണ്. വിശാലമായ ജലാശയം, മലനിരകൾ, മൂടൽമഞ്ഞ്, പ്രകൃതിഭംഗി എന്നിവ പ്രകൃതിസ്നേഹികളെയും ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാരെയും ആകർഷിക്കുന്നു. തിരക്കേറിയ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക സൗന്ദര്യം അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്ന സ്ഥലമായി കുളമാവ് അറിയപ്പെടുന്നു.

ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ കുളമാവ് അണക്കെട്ട് ഒരു ജലസംഭരണി മാത്രമല്ല. കേരളത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയുടെ അടിസ്ഥാന തൂണുകളിൽ ഒന്നാണ് അത്. ഇടുക്കി പദ്ധതിയുടെ വിജയത്തിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചിട്ടും പൊതുശ്രദ്ധയിൽ അധികം പ്രത്യക്ഷപ്പെടാത്ത ഈ അണക്കെട്ട് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഊർജവികസന ചരിത്രത്തിലെ നിശ്ശബ്ദ നായകനായി തുടരുന്നു.

ഇന്ന് കേരളത്തിന്റെ ജലവിഭവ വികസനത്തെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ കുളമാവ് അണക്കെട്ടിന്റെ സംഭാവന ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. ഇടുക്കി പദ്ധതിയുടെ ശക്തിയും സ്ഥിരതയും ഉറപ്പാക്കുന്ന ഈ അണക്കെട്ട് കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക വികസനയാത്രയിലെ സുപ്രധാന അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നിർമ്മിതികളിലൊന്നാണ്.