ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ ചെറുതോണി നദിക്ക് കുറുകെ നിർമ്മിച്ച ചെറുതോണി അണക്കെട്ട് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ ജലസംഭരണ പദ്ധതികളിലൊന്നാണ്. ഇടുക്കി, കുളമാവ്, ചെറുതോണി എന്നീ മൂന്ന് അണക്കെട്ടുകൾ ചേർന്നാണ് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലസംഭരണ സംവിധാനമായ ഇടുക്കി റിസർവോയർ രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ഇവയിൽ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും അധികജലം സുരക്ഷിതമായി പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കുന്നതിനും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകമാണ് ചെറുതോണി അണക്കെട്ട്.

1970-കളിൽ ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായാണ് ചെറുതോണി അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഇടുക്കി ആർച്ച് അണക്കെട്ട് ജലം സംഭരിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകമാണെങ്കിൽ, അധികജലം നിയന്ത്രിതമായി പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കുന്ന സ്പിൽവേ അണക്കെട്ടാണ് ചെറുതോണി. അതിനാൽ ഇടുക്കി പദ്ധതിയുടെ സുരക്ഷയിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതീവ നിർണായക സ്ഥാനമുണ്ട്.

ചെറുതോണി അണക്കെട്ടിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അതിന്റെ സ്പിൽവേ സംവിധാനമാണ്. മഴക്കാലത്ത് ജലനിരപ്പ് നിശ്ചിത പരിധി കടക്കുമ്പോൾ ഷട്ടറുകൾ തുറന്ന് അധികജലം ചെറുതോണി നദിയിലേക്ക് ഒഴുക്കിവിടുന്നു. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടുന്ന അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നായി ഇത് മാറിയതും ഈ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ്.

ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രസക്തി പ്രളയനിയന്ത്രണത്തിലാണ്. ഇടുക്കി റിസർവോയറിലെ ജലനിരപ്പ് സുരക്ഷിതമായി നിലനിർത്താൻ ചെറുതോണി അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രവർത്തനം നിർണായകമാണ്. മഴയുടെ തോത്, ജലനിരപ്പ്, കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം എന്നിവ വിലയിരുത്തിയാണ് ഷട്ടറുകൾ തുറക്കാനുള്ള തീരുമാനം എടുക്കുന്നത്. ഈ തീരുമാനം താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

രാഷ്ട്രീയമായും ചെറുതോണി അണക്കെട്ട് നിരവധി ചർച്ചകൾക്ക് കേന്ദ്രമായിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് 2018-ലെ മഹാപ്രളയകാലത്ത് ചെറുതോണി ഷട്ടറുകൾ തുറന്നത് ദേശീയതലത്തിൽ വാർത്തയായി. ഷട്ടറുകൾ എപ്പോൾ തുറക്കണം, എത്ര വെള്ളം പുറത്തേക്ക് വിടണം, മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനം എങ്ങനെ മെച്ചപ്പെടുത്തണം എന്നീ വിഷയങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയവും ഭരണപരവുമായ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചു. പിന്നീട് അണക്കെട്ടുകളുടെ ഏകോപിത പ്രവർത്തനത്തിനും കാലാവസ്ഥാ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ജലനിയന്ത്രണത്തിനും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകാൻ സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു.

പരിസ്ഥിതിപരമായി ചെറുതോണി പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അതീവസൂക്ഷ്മമായ പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വനമേഖലകളും ജൈവവൈവിധ്യവും സമൃദ്ധമായ ഈ മേഖലയിൽ ജലസംഭരണവും പ്രകൃതി സംരക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം നിലനിർത്തേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ തുടർന്ന് അതിശക്തമായ മഴയുടെ സാധ്യത വർധിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രവർത്തനവും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു.

സാമ്പത്തികമായും ചെറുതോണി അണക്കെട്ട് കേരളത്തിന് വലിയ നേട്ടമാണ്. ഇടുക്കി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയുടെ സുരക്ഷിത പ്രവർത്തനം ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനം സ്ഥിരതയോടെ നിലനിർത്താൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. വ്യവസായം, കൃഷി, ഗാർഹിക മേഖല എന്നിവയ്ക്ക് ആവശ്യമായ വൈദ്യുതി ലഭ്യമാക്കുന്നതിൽ ഈ പദ്ധതിയുടെ സംഭാവന നിർണായകമാണ്.

ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ചെറുതോണി അണക്കെട്ട് ഒരു സ്പിൽവേ മാത്രമല്ല. കേരളത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയുടെ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ് അത്. എഞ്ചിനീയറിങ് മികവും ദുരന്തനിവാരണ കാഴ്ചപ്പാടും ഒരുമിച്ച് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ഈ അണക്കെട്ട് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ജലവിഭവ വികസന ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലാണ്.

ഇന്ന് കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഏത് ചർച്ചയിലും ചെറുതോണി അണക്കെട്ടിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. ജലസംഭരണം, പ്രളയനിയന്ത്രണം, വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനം, പൊതുസുരക്ഷ എന്നിവയെ ഒരേസമയം സ്വാധീനിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അണക്കെട്ടുകളിൽ ഒന്നായി ഇത് തുടരുന്നു.