1990 ൽ പോളണ്ട് പ്രധാനമന്ത്രി തദൂഷ് മസോവിയെസ്കിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണ നിയമം കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ ജനാധിപത്യ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമപരിഷ്കാരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്ന് ജനാധിപത്യ ഭരണത്തിലേക്ക് മാറിയ പോളണ്ടിൽ അധികാരം കേന്ദ്ര സർക്കാരിൽ നിന്ന് പ്രാദേശിക ഭരണസ്ഥാപനങ്ങളിലേക്ക് കൈമാറുക എന്നതായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
1989 ൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണത്തിന്റെ അവസാനത്തിന് ശേഷം പുതിയ ജനാധിപത്യ സർക്കാർ രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണഘടനാപരവും ഭരണപരവുമായ സംവിധാനങ്ങൾ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിന്റെ ഭാഗമായി നഗരസഭകൾക്കും ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾക്കും സ്വതന്ത്രമായ ഭരണാധികാരവും സാമ്പത്തിക അധികാരവും നൽകുന്ന നിയമം കൊണ്ടുവന്നു.
നിയമപ്രകാരം പ്രാദേശിക ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം ബജറ്റ് തയ്യാറാക്കാനും നികുതി വരുമാനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം വിനിയോഗിക്കാനും പൊതുസേവനങ്ങൾ നടത്താനും അധികാരം ലഭിച്ചു. കുടിവെള്ള വിതരണം, പ്രാദേശിക റോഡുകൾ, മാലിന്യ സംസ്കരണം, പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുജനാരോഗ്യം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ പ്രാദേശിക ഭരണകൂടങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചു.
തദൂഷ് മസോവിയെസ്കിയുടെ സർക്കാർ ഈ നിയമത്തെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകമായി അവതരിപ്പിച്ചു. ജനങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തിയാൽ ഭരണത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമതയും ഉത്തരവാദിത്വവും വർധിക്കുമെന്ന് സർക്കാർ വിലയിരുത്തി.
ഈ നിയമം പോളണ്ടിന്റെ ജനാധിപത്യ പരിവർത്തനത്തിന് ശക്തമായ അടിത്തറയായി. പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ കൂടുതൽ സജീവമായി, ജനപങ്കാളിത്തം വർധിച്ചു, പ്രാദേശിക വികസന പദ്ധതികൾ വേഗത്തിൽ നടപ്പാക്കാൻ സാധിച്ചു. പിന്നീട് യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽ അംഗത്വം നേടുന്നതിനുള്ള ഭരണപരമായ തയ്യാറെടുപ്പുകളിലും ഈ വികേന്ദ്രീകൃത സംവിധാനം സഹായകമായി.
പോളണ്ടിന്റെ ഈ അനുഭവം പിന്നീട് കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളും പഠിച്ചു. ജനാധിപത്യത്തിലേക്ക് മാറുന്ന രാജ്യങ്ങൾക്ക് പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണം എത്രത്തോളം നിർണായകമാണെന്ന് ഈ നിയമം തെളിയിച്ചു.
1990 ലെ പോളണ്ട് പ്രധാനമന്ത്രി തദൂഷ് മസോവിയെസ്കിയുടെ പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണ നിയമം ഒരു ഭരണനിയമം മാത്രമായിരുന്നില്ല. ജനാധിപത്യം ദേശീയ തലത്തിൽ മാത്രമല്ല, ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും ശക്തിപ്പെടേണ്ടതാണെന്ന ആശയത്തിന്റെ നിയമപരമായ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു അത്. യൂറോപ്പിലെ വികേന്ദ്രീകരണ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഈ നിയമം ഇന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
