2016 മുതൽ 2021 വരെ ഒന്നാം പിണറായി വിജയൻ മന്ത്രിസഭയിൽ എ. കെ. ബാലൻ നിയമം, സാംസ്കാരിക കാര്യങ്ങൾ, പട്ടികജാതി പട്ടികവർഗ പിന്നാക്കവിഭാഗ ക്ഷേമം, പാർലമെന്ററികാര്യം തുടങ്ങിയ വകുപ്പുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്ത മന്ത്രിയായിരുന്നു. നിയമസഭയുടെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വകുപ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ സാംസ്കാരിക കാര്യങ്ങളും കേരള സംസ്ഥാന സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തക ക്ഷേമനിധി ബോർഡും കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര വികസന കോർപ്പറേഷനും കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ സാംസ്കാരിക നയങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു ആശയം കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലകളിൽ വലിയ സാംസ്കാരിക സമുച്ചയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളെ തലസ്ഥാന നഗരിയിലോ ഏതാനും പ്രധാന നഗരങ്ങളിലോ കേന്ദ്രീകരിക്കാതെ ഓരോ പ്രദേശത്തേക്കും എത്തിക്കുക എന്ന ആശയമായിരുന്നു ഇതിന്റെ പിന്നിൽ. സർക്കാർ രേഖകളിൽ ഈ പദ്ധതിയെ കേരള നവോത്ഥാനത്തിലെ പ്രധാന വ്യക്തികളുടെ പേരിലുള്ള സാംസ്കാരിക സമുച്ചയങ്ങൾ എന്ന നിലയിലാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്.

ഈ ആശയത്തിന് പിന്നിൽ മറ്റൊരു പ്രധാന ചിന്തയും ഉണ്ടായിരുന്നു. കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം എന്നത് മ്യൂസിയങ്ങളിലും സ്മാരകങ്ങളിലും മാത്രം സൂക്ഷിക്കേണ്ട ഒന്നല്ല. കലാകാരന്മാർക്കും എഴുത്തുകാർക്കും നാടകപ്രവർത്തകർക്കും നാടൻ കലാകാരന്മാർക്കും സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന സജീവമായ പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും ആധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടെയുള്ള പൊതുസാംസ്കാരിക ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കണമെന്ന് പതിമൂന്നാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതിക്കായുള്ള കലാ സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകസംഘവും ശുപാർശ ചെയ്തിരുന്നു.

ഈ ചിന്തയുടെ ഭാഗമായി ഓരോ ജില്ലയിലും സാംസ്കാരിക സമുച്ചയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതി മുന്നോട്ടുപോയി. 2021ലെ സർക്കാർ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ കൊല്ലത്ത് ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ പേരിലുള്ള സാംസ്കാരിക സമുച്ചയത്തിന് 56.91 കോടി രൂപയുടെ പദ്ധതിയാണ് നടപ്പാക്കുന്നതെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. കാസർകോട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യൻ തിരുമുൽപ്പാടിന്റെ പേരിലുള്ള സാംസ്കാരിക സമുച്ചയത്തിന് 41.95 കോടി രൂപയും വകയിരുത്തിയിരുന്നു.

ഇത് വെറും കെട്ടിടനിർമാണ പദ്ധതിയായി കാണുന്നതിലും വലിയൊരു ആശയമായിരുന്നു. കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ജീവിതം കൂടുതൽ വികേന്ദ്രീകരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അതിന്റെ സാധ്യത. ഒരു ജില്ലയിൽ നാടകപരിശീലനം നടത്താൻ, മറ്റൊരിടത്ത് ചിത്രപ്രദർശനം സംഘടിപ്പിക്കാൻ, മറ്റൊരിടത്ത് സാഹിത്യപരിപാടി നടത്താൻ, മറ്റൊരിടത്ത് നാട്ടുകലകൾ അവതരിപ്പിക്കാൻ പ്രത്യേക സൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക ശൃംഖലയെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കൽപ്പമായിരുന്നു ഇത്.

എ. കെ. ബാലന്റെ കാലത്ത് യുവകലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഫെലോഷിപ്പ്, ഗ്രാമീണ കലാകാരന്മാർക്കും കരകൗശല പ്രവർത്തകർക്കും ഉപജീവനസഹായം നൽകുന്ന ഗ്രാമീണ കലാകേന്ദ്രങ്ങൾ, മ്യൂസിയങ്ങളുടെ വികസനം, സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളും സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ പദ്ധതികളിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. 2021ലെ സർക്കാർ രേഖ പ്രകാരം അംഗീകൃത യോഗ്യതയുള്ള വിവിധ കലാരൂപങ്ങളിലെ ആയിരം കലാകാരന്മാർക്ക് പ്രതിമാസം 15,000 രൂപയുടെ ഫെലോഷിപ്പ് നൽകുന്ന പദ്ധതിയും നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നു.

ഇതിൽ പ്രത്യേകമായി ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് സംസ്കാരത്തെ വെറും പൈതൃക സംരക്ഷണമായി കാണാതെ ഉപജീവനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. കലാകാരൻ ഒരു പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കാവൽക്കാരൻ മാത്രമല്ല, സ്വന്തം കലയിലൂടെ ജീവിക്കേണ്ട ഒരു തൊഴിലാളിയുമാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇതിന് പിന്നിൽ.

കേരളത്തിലെ സാംസ്കാരിക നയത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ എ. കെ. ബാലന്റെ കാലഘട്ടത്തെ അതുകൊണ്ട് ഒരു പ്രത്യേക പരീക്ഷണമായി കാണാം. ഒരു വശത്ത് സിനിമ, നാടകം, സാഹിത്യം, സംഗീതം, നാടൻകലകൾ തുടങ്ങിയ നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും മറുവശത്ത് ജില്ലകളിലുടനീളം പുതിയ സാംസ്കാരിക ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്ന ഇരട്ട സമീപനമായിരുന്നു അത്.

ഒരു സാംസ്കാരിക മന്ത്രിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പാരമ്പര്യം അദ്ദേഹം നടത്തിയ പരിപാടികളുടെ എണ്ണത്തിൽ മാത്രം അളക്കേണ്ടതില്ല. സംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ച് സർക്കാർ എങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു എന്നതിലും അതിന്റെ അടയാളം കാണാം. എ. കെ. ബാലന്റെ കാലത്ത് ഉയർന്നുവന്ന സാംസ്കാരിക സമുച്ചയങ്ങളുടെ ആശയം കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരത്തെ ഒരു തലസ്ഥാനകേന്ദ്രിത പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് പ്രാദേശികവും ജനകീയവുമായ പൊതുഇടങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു.