2005 ൽ പ്രധാനമന്ത്രി ഡോ. മൻമോഹൻ സിങ്ങിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ വിവരാവകാശ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ ജനാധിപത്യ ഭരണത്തെ കൂടുതൽ സുതാര്യവും ഉത്തരവാദിത്വമുള്ളതുമാക്കിയ ചരിത്രപ്രധാനമായ നിയമമാണ്. സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കൈവശമുള്ള വിവരങ്ങൾ സാധാരണ പൗരന്മാർക്ക് ലഭിക്കാനുള്ള നിയമപരമായ അവകാശം ഉറപ്പാക്കുകയായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
ഈ നിയമം നിലവിൽ വരുന്നതിന് മുമ്പ് സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലെ വിവരങ്ങൾ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കുന്നത് വളരെ പ്രയാസകരമായിരുന്നു. ഭരണനടപടികൾ പലപ്പോഴും രഹസ്യസ്വഭാവമുള്ളതായിരുന്നു. ഇതുമൂലം അഴിമതി, അധികാരദുരുപയോഗം, പൊതുപണത്തിന്റെ ദുരുപയോഗം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കാറില്ലായിരുന്നു.
വിവരാവകാശ നിയമപ്രകാരം ഏതൊരു ഇന്ത്യൻ പൗരനും കേന്ദ്ര സർക്കാർ, സംസ്ഥാന സർക്കാർ, തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സർക്കാർ ധനസഹായം ലഭിക്കുന്ന നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ അവകാശം ലഭിച്ചു. പൊതുവെ 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പ് മറുപടി നൽകേണ്ടത് നിർബന്ധമാക്കി.
ഓരോ സർക്കാർ സ്ഥാപനത്തിലും പൊതുവിവര ഓഫീസർമാരെ നിയമിക്കുന്നതിനും അപേക്ഷകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിനും പ്രത്യേക സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തി. ആവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ നൽകാതിരിക്കുകയോ അനാവശ്യമായി കാലതാമസം വരുത്തുകയോ ചെയ്താൽ ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ പിഴ ചുമത്തുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥയും നിയമത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.
ഈ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതി വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വലിയ കരുത്തായി. പൊതുപണികളുടെ ചെലവുകൾ, സർക്കാർ നിയമനങ്ങൾ, വികസന പദ്ധതികൾ, ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ നടപ്പാക്കൽ, ടെൻഡറുകൾ, ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കൽ തുടങ്ങിയ നിരവധി വിഷയങ്ങളിൽ വിവരങ്ങൾ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാകാൻ തുടങ്ങി. അന്വേഷണാത്മക മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിനും സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഈ നിയമം ശക്തമായ പിന്തുണയായി.
അതേസമയം ദേശീയ സുരക്ഷ, വിദേശനയം, വ്യക്തിഗത സ്വകാര്യത, കുറ്റാന്വേഷണം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില വിവരങ്ങൾക്ക് നിയമം ഒഴിവുകൾ അനുവദിച്ചു. പൊതുതാൽപര്യവും സുരക്ഷയും തമ്മിൽ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നതിനാണ് ഈ വ്യവസ്ഥകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.
2005 ലെ വിവരാവകാശ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ നിയമോപകരണങ്ങളിലൊന്നായി ഇന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഡോ. മൻമോഹൻ സിങ്ങിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ ഈ നിയമം ഭരണസുതാര്യത വർധിപ്പിക്കാനും പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ശക്തിപ്പെടുത്താനും പൗരന്മാരുടെ പങ്കാളിത്തം ഉയർത്താനും നിർണായക പങ്കുവഹിച്ച ചരിത്രപ്രധാനമായ നിയമമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
