1999 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഉത്തര ദിനാജ്പൂർ ജില്ലയിലെ ഗൈസാൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനു സമീപം നടന്ന ട്രെയിൻ അപകടം ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. രാജ്യത്തെ നടുക്കിയ ഈ അപകടത്തിൽ ഏകദേശം 285 പേർ മരണപ്പെടുകയും 300-ലധികം പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. അതിവേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന രണ്ട് ദീർഘദൂര എക്സ്പ്രസ് ട്രെയിനുകൾ നേർക്കുനേർ കൂട്ടിയിടിച്ചതാണ് അപകടത്തിന് കാരണം.
അന്ന് ബ്രഹ്മപുത്ര മെയിലും അവധ് അസം എക്സ്പ്രസും ഒരേ പാതയിൽ എത്തിപ്പെടുകയായിരുന്നു. സിഗ്നലിംഗ് സംവിധാനത്തിലെ ഗുരുതരമായ പിഴവുകളും മനുഷ്യവീഴ്ചകളും ചേർന്നാണ് ഈ വൻദുരന്തമുണ്ടായതെന്ന് പിന്നീട് നടന്ന അന്വേഷണത്തിൽ കണ്ടെത്തി. കൂട്ടിയിടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ നിരവധി ബോഗികൾ പൂർണമായും തകർന്നു. ചില ബോഗികൾ മറ്റൊന്നിന്റെ മുകളിലേക്ക് കയറിയ നിലയിലായിരുന്നു. രക്ഷാപ്രവർത്തകർക്ക് അകത്ത് കുടുങ്ങിക്കിടന്ന യാത്രക്കാരെ പുറത്തെടുക്കാൻ മണിക്കൂറുകളോളം പരിശ്രമിക്കേണ്ടി വന്നു.
അപകടവാർത്ത പുറത്തുവന്നതോടെ ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയും സൈന്യവും ദേശീയ ദുരന്തനിവാരണ സംവിധാനങ്ങളും പ്രാദേശിക ഭരണകൂടവും ചേർന്ന് വൻ രക്ഷാപ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. സമീപഗ്രാമങ്ങളിലെ ആളുകളും രക്ഷാദൗത്യത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. നിരവധി യാത്രക്കാരെ സമീപത്തെ ആശുപത്രികളിലേക്ക് മാറ്റി ചികിത്സ നൽകി.
ഈ ദുരന്തം രാജ്യവ്യാപകമായി വലിയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾക്കും കാരണമായി. റെയിൽവേയിലെ സിഗ്നലിംഗ് സംവിധാനങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യത, സുരക്ഷാ പരിശോധനകൾ, ജീവനക്കാരുടെ ഏകോപനം, നിയന്ത്രണ മുറികളുടെ പ്രവർത്തനം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പാർലമെന്റിൽ വ്യാപകമായ ചർച്ചകൾ നടന്നു. അപകടത്തെക്കുറിച്ച് ഉന്നതതല അന്വേഷണം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ഉത്തരവാദിത്തം നിർണയിക്കുന്ന നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഗൈസാൽ ദുരന്തത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളിൽ നിരവധി മാറ്റങ്ങൾ നടപ്പാക്കി. ഇലക്ട്രോണിക് ഇന്റർലോക്കിംഗ് സംവിധാനങ്ങളുടെ വ്യാപനം, സിഗ്നൽ നിയന്ത്രണത്തിലെ ആധുനികവൽക്കരണം, സുരക്ഷാ ഓഡിറ്റുകളുടെ ശക്തീകരണം, ജീവനക്കാർക്കുള്ള പരിശീലനത്തിന്റെ മെച്ചപ്പെടുത്തൽ തുടങ്ങിയ നടപടികൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചു. പിന്നീട് ട്രെയിൻ കൂട്ടിയിടികൾ ഒഴിവാക്കുന്നതിനുള്ള സാങ്കേതിക വിദ്യകളുടെ വികസനത്തിനും ഈ ദുരന്തം ഒരു വഴിത്തിരിവായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
ഇരുപത്തിയഞ്ചിലേറെ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ഗൈസാൽ ട്രെയിൻ ദുരന്തം ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ സുരക്ഷാചരിത്രത്തിലെ നിർണായക അധ്യായമായി തുടരുകയാണ്. വലിയ അപകടങ്ങൾ സംഭവിച്ച ശേഷമാണ് പലപ്പോഴും സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുന്നതെന്ന യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായി ഈ സംഭവം ഇന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. യാത്രക്കാരുടെ സുരക്ഷയ്ക്ക് സാങ്കേതികവിദ്യയും കൃത്യമായ ഭരണനിർവഹണവും ഒരുപോലെ അനിവാര്യമാണെന്ന പാഠമാണ് ഗൈസാൽ ദുരന്തം ഇന്ത്യയ്ക്ക് നൽകിയത്.
