1955 ൽ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ കുടുംബനിയമ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഹിന്ദു സമൂഹത്തിലെ വിവാഹ സംവിധാനത്തിന് വ്യക്തമായ നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂട് ഒരുക്കുകയും സ്ത്രീപുരുഷന്മാരുടെ അവകാശങ്ങൾ കൂടുതൽ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് മുമ്പ് ഹിന്ദു വിവാഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങൾ പ്രധാനമായും ആചാരങ്ങളെയും പ്രാദേശിക സമ്പ്രദായങ്ങളെയും ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു. വിവാഹം, വിവാഹമോചനം, പുനർവിവാഹം, അവകാശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ഏകീകൃത നിയമം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇതുമൂലം വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത രീതികളാണ് പിന്തുടർന്നിരുന്നത്.
ഹിന്ദു കോഡ് ബില്ലിന്റെ ഭാഗമായാണ് 1955 ലെ ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമം നിലവിൽ വന്നത്. ഹിന്ദുക്കൾ, ബുദ്ധമതക്കാർ, ജൈനമതക്കാർ, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ എന്നിവർക്കാണ് ഈ നിയമം പ്രധാനമായും ബാധകമായത്.
നിയമപ്രകാരം വിവാഹത്തിന് ആവശ്യമായ പ്രായം, ഇരുകക്ഷികളുടെയും സമ്മതം, ഏകഭാര്യത്വം, മാനസിക ശേഷി തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന വ്യവസ്ഥകൾ നിർബന്ധമാക്കി. ഇതിനുമുമ്പ് ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ബഹുഭാര്യത്വം നിയമപരമായി നിരോധിക്കുകയും ഏകഭാര്യത്വത്തിന് വ്യക്തമായ നിയമപരമായ അംഗീകാരം നൽകുകയും ചെയ്തു.
ഈ നിയമത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷതകളിലൊന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് നിയമപരമായ അംഗീകാരം നൽകിയതായിരുന്നു. ക്രൂരത, ഉപേക്ഷിക്കൽ, മാനസികരോഗം, മതപരിവർത്തനം തുടങ്ങിയ വിവിധ കാരണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കോടതിയെ സമീപിച്ച് വിവാഹമോചനം നേടാനുള്ള അവകാശം നിയമം അനുവദിച്ചു.
ഭാര്യയ്ക്കും ഭർത്താവിനും സമാനമായ നിയമപരമായ അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും ഈ നിയമം സഹായിച്ചു. വിവാഹബന്ധത്തിലെ തർക്കങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനും ഭരണപോഷണം ആവശ്യപ്പെടുന്നതിനും പുനഃസമാഗമം ആവശ്യപ്പെടുന്നതിനുമുള്ള വ്യവസ്ഥകളും നിയമത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.
പിന്നീട് സമൂഹത്തിൽ ഉണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഈ നിയമത്തിൽ നിരവധി ഭേദഗതികൾ നടപ്പാക്കി. വിവാഹത്തിനുള്ള കുറഞ്ഞ പ്രായം, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ, വിവാഹമോചന നടപടികൾ എന്നിവയിൽ കൂടുതൽ വ്യക്തതയും സംരക്ഷണവും നൽകുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി.
1955 ലെ ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമം ഇന്ത്യയിലെ കുടുംബനിയമ പരിഷ്കാര ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക നാഴികക്കല്ലാണ്. ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ ഈ നിയമം ഹിന്ദു വിവാഹ സംവിധാനത്തെ ആധുനിക നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂടിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതോടൊപ്പം സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും കുടുംബനീതിക്ക് പുതിയ ദിശ നൽകുകയും ചെയ്ത ചരിത്രപ്രധാനമായ നിയമമായി ഇന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
