ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യ സംവിധാനത്തിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾക്കും നഗരസഭകൾക്കും കൂടുതൽ അധികാരവും ഉത്തരവാദിത്തവും നൽകണമെന്ന ആശയത്തിന് ദേശീയതലത്തിൽ വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകിയ നേതാക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു Rajiv Gandhi. വികസന പദ്ധതികൾ ഡൽഹിയിൽ മാത്രം രൂപപ്പെടാതെ ഗ്രാമങ്ങളുടെയും നഗരങ്ങളുടെയും യഥാർഥ ആവശ്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് പ്രാദേശിക തലത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയണമെന്ന കാഴ്ചപ്പാടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണപരമായ ചിന്തകളിൽ പ്രധാനമായിരുന്നത്.
ഇന്ത്യയെപ്പോലുള്ള വിശാലമായ രാജ്യത്ത് എല്ലാ പ്രദേശങ്ങൾക്കും ഒരേ തരത്തിലുള്ള വികസന പദ്ധതി ഫലപ്രദമാകില്ല. മലനിരകൾക്കും തീരപ്രദേശങ്ങൾക്കും മരുഭൂമി മേഖലകൾക്കും കാടുകളുള്ള പ്രദേശങ്ങൾക്കും വ്യത്യസ്ത ആവശ്യങ്ങളുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് പ്രാദേശിക ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ തീരുമാനാധികാരം ലഭിക്കുമ്പോൾ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി കൂടുതൽ ബന്ധപ്പെട്ടതാകുന്നു.
ശക്തമായ പഞ്ചായത്തിരാജ് സംവിധാനം ഗ്രാമങ്ങളിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തെ വേഗത്തിലാക്കുന്നു. കുടിവെള്ളം, റോഡുകൾ, ശുചിത്വം, പ്രാഥമിക ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, കൃഷി, മാലിന്യ സംസ്കരണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ പ്രാദേശിക ഭരണകൂടങ്ങൾക്ക് വേഗത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയും. ജനങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളതിനാൽ പ്രശ്നങ്ങൾ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചറിയാനും പരിഹരിക്കാനും സാധിക്കുന്നു.
ഇന്ന് പ്രാദേശിക ഭരണത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ഓരോ പഞ്ചായത്തിന്റെയും വരുമാനം, ചെലവ്, വികസന പദ്ധതികൾ, പ്രവൃത്തികളുടെ പുരോഗതി എന്നിവ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാക്കണം. ഇതിലൂടെ സുതാര്യതയും ജനവിശ്വാസവും വർധിക്കും.
പ്രാദേശിക ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ സാങ്കേതിക വിദഗ്ധരുടെ പിന്തുണയും ഉറപ്പാക്കണം. നഗരാസൂത്രണം, ജലസംരക്ഷണം, പരിസ്ഥിതി, കൃഷി, ധനകാര്യം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിദഗ്ധരുടെ സഹായം ലഭിച്ചാൽ പദ്ധതികളുടെ ഗുണനിലവാരം ഉയരും. പ്രാദേശിക തീരുമാനങ്ങൾ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമാകുകയും ചെയ്യും.
ഗ്രാമസഭകൾ കൂടുതൽ സജീവമാകേണ്ടതും അനിവാര്യമാണ്. ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് പങ്കെടുത്ത് വികസന മുൻഗണനകൾ തീരുമാനിക്കുന്ന സംവിധാനം ശക്തിപ്പെടുത്തിയാൽ പൊതുപണം കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിക്കാനാകും. വികസനത്തിന്റെ യഥാർഥ പങ്കാളികളായി ജനങ്ങൾ മാറുകയും ചെയ്യും.
രാജീവ് ഗാന്ധി മുന്നോട്ടുവച്ച പ്രാദേശിക ഭരണത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന കാഴ്ചപ്പാട് ഇന്നും ഇന്ത്യയ്ക്ക് പ്രസക്തമാണ്. വികസനം താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുമ്പോഴാണ് അത് കൂടുതൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും സ്ഥിരതയുള്ളതുമായിത്തീരുന്നത്. അധികാരവും വിഭവങ്ങളും ഉത്തരവാദിത്തവും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളിലേക്ക് കൈമാറുന്ന സമീപനമാണ് ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യത്തെയും വികസനത്തെയും കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന വഴി.
