1999 ൽ മഹാരാഷ്ട്ര മുഖ്യമന്ത്രി വിലാസ്റാവു ദേശ്മുഖിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പാസാക്കിയ മഹാരാഷ്ട്ര സംഘടിത കുറ്റകൃത്യ നിയന്ത്രണ നിയമം, പൊതുവേ എംകോക്ക എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന നിയമം, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ സംസ്ഥാന ക്രിമിനൽ നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. സംഘടിത കുറ്റകൃത്യ സംഘങ്ങൾ, അധോലോക ശൃംഖലകൾ, ഭീഷണിപ്പെടുത്തി പണം തട്ടുന്ന സംഘങ്ങൾ, കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലൂടെ സാമ്പത്തിക സാമ്രാജ്യം നിർമ്മിക്കുന്ന മാഫിയകൾ എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഈ നിയമം രൂപീകരിച്ചത്.
1990 കളിൽ മുംബൈ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നഗരങ്ങളിൽ അധോലോക സംഘങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ഗണ്യമായി വർധിച്ചിരുന്നു. കൊലപാതകങ്ങൾ, തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകൽ, ഭീഷണിപ്പെടുത്തി പണം ഈടാക്കൽ, അനധികൃത ആയുധ വ്യാപാരം, മയക്കുമരുന്ന് കടത്ത് എന്നിവ വലിയ വെല്ലുവിളിയായി മാറിയിരുന്നു. നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഇത്തരം ശൃംഖലകളെ ഫലപ്രദമായി നേരിടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായതിനെ തുടർന്നാണ് പ്രത്യേക നിയമം കൊണ്ടുവന്നത്.
ഈ നിയമം അന്വേഷണ ഏജൻസികൾക്ക് കൂടുതൽ അധികാരങ്ങൾ നൽകി. സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ അന്വേഷിക്കാനും സ്വത്തുക്കൾ കണ്ടുകെട്ടാനും ദീർഘകാല അന്വേഷണം നടത്താനും പ്രത്യേക കോടതികളിലൂടെ കേസുകൾ വേഗത്തിൽ പരിഗണിക്കാനും നിയമം അവസരം സൃഷ്ടിച്ചു.
കുറ്റകൃത്യ സംഘങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ തകർക്കുക എന്നതും നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു. അനധികൃതമായി സമ്പാദിച്ച സ്വത്തുക്കൾ കണ്ടെത്തി പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക നേട്ടം കുറയ്ക്കാൻ സർക്കാർ ശ്രമിച്ചു.
എന്നാൽ ഈ നിയമം തുടക്കം മുതൽ തന്നെ വലിയ ചർച്ചകൾക്കും വിമർശനങ്ങൾക്കും വിധേയമായി. അന്വേഷണ ഏജൻസികൾക്ക് ലഭിച്ച വിപുലമായ അധികാരങ്ങൾ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരും നിയമ വിദഗ്ധരും ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. അതേസമയം സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങളെ ചെറുക്കാൻ ശക്തമായ നിയമം അനിവാര്യമാണെന്ന് നിയമത്തെ അനുകൂലിച്ചവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.
പിന്നീട് ഇന്ത്യയിലെ ചില മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളും സമാനമായ നിയമങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുമ്പോൾ മഹാരാഷ്ട്രയുടെ അനുഭവം പഠനവിഷയമായി. സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്കെതിരായ നിയമനിർമാണത്തിൽ എംകോക്ക ഒരു മാതൃകയായി പരിഗണിക്കപ്പെട്ടു.
1999 ലെ മഹാരാഷ്ട്ര സംഘടിത കുറ്റകൃത്യ നിയന്ത്രണ നിയമം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷ ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള നിർണായക നീക്കമായിരുന്നു. വിലാസ്റാവു ദേശ്മുഖിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടപ്പാക്കിയ ഈ നിയമം സംഘടിത കുറ്റകൃത്യങ്ങളെ നേരിടുന്നതിനുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സംസ്ഥാന നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇന്നും നിയമപഠനങ്ങളിലും ഭരണചർച്ചകളിലും പ്രധാന സ്ഥാനം നിലനിർത്തുന്നു.
