ഇന്ത്യൻ പൗരാണിക പാരമ്പര്യത്തിൽ സർപ്പങ്ങൾക്ക് അതീവ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കേരളത്തിലെ സർപ്പാരാധനയും ഈ വിശാലമായ വിശ്വാസലോകത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. നാഗദേവതകൾ ഭൂമിയുടെയും ജലത്തിന്റെയും ഫലഭൂയിഷ്ഠതയുടെയും സംരക്ഷകരാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിലെ നിരവധി കുടുംബങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും നൂറ്റാണ്ടുകളായി സർപ്പാരാധന തുടരുന്നു.
പുരാണങ്ങളിൽ അനന്തശേഷൻ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നാഗനാണ്. മഹാവിഷ്ണു ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ യോഗനിദ്രയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നത് അനന്തശേഷന്റെ മേലാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. അനന്തൻ സ്ഥിരതയുടെയും അനന്തതയുടെയും പ്രപഞ്ചക്രമത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ പല നാഗപ്രതിഷ്ഠകളിലും ഈ സങ്കൽപത്തിന്റെ സ്വാധീനം കാണാം.
വാസുകി മറ്റൊരു പ്രധാന നാഗരാജാവാണ്. സമുദ്രമഥന സമയത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മന്ദരപർവതത്തെ ചുറ്റാൻ ഉപയോഗിച്ച കയറായി വാസുകി പ്രവർത്തിച്ചുവെന്നാണ് പുരാണം പറയുന്നത്. ലോകക്ഷേമത്തിനായി സ്വയം സമർപ്പിച്ച ശക്തിയുടെ പ്രതീകമായാണ് വാസുകിയെ കാണുന്നത്.
മഹാഭാരതത്തിൽ ജനമേജയൻ നടത്തിയ സർപ്പയാഗവും ആസ്തികമുനി അതിനെ തടഞ്ഞ സംഭവവും സർപ്പങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്ന പ്രധാന കഥയാണ്. പ്രതികാരത്തിന്റെ പേരിൽ സർപ്പവർഗത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാജാവിനെ ആസ്തികൻ പിന്തിരിപ്പിച്ചു. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഈ ലോകത്തിൽ സ്ഥാനമുണ്ടെന്ന സന്ദേശമാണ് ഈ കഥ നൽകുന്നത്.
കേരളത്തിലെ ജനവിശ്വാസങ്ങളിൽ നാഗദേവതകൾ കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തെയും സന്താനസൗഭാഗ്യത്തെയും ഭൂമിയുടെ സമൃദ്ധിയെയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവരായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് തറവാടുകളിൽ സർപ്പക്കാവുകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും നാഗപ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തുകയും പ്രത്യേക പൂജകൾ അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നത്.
സർപ്പാരാധന ഭയത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം മാത്രമല്ല. പ്രകൃതിയോടുള്ള ആദരവും ഭൂമിയോടുള്ള നന്ദിയും മനുഷ്യനും മറ്റ് ജീവജാലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സഹവർത്തിത്വവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ജീവിതദർശനമാണ് അത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിലെ സർപ്പാരാധന ഇന്നും വിശ്വാസത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും പരിസ്ഥിതി ബോധത്തിന്റെയും പ്രധാന അടയാളമായി തുടരുന്നു.
