ശബരിമല തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആത്മീയ ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ് അയ്യപ്പ വ്രതം. സന്നിധാനത്തേക്കുള്ള യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ജീവിതരീതിയെയും നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാനുള്ള ഒരു സാധനയായാണ് വ്രതത്തെ ഭക്തർ കാണുന്നത്.
മാല ധരിക്കുന്നതോടെ തീർത്ഥാടകൻ തന്റെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ ഒരു പുതിയ അച്ചടക്കം സ്വീകരിക്കുന്നു. ഭക്ഷണത്തിലെ നിയന്ത്രണം, ലളിതമായ വസ്ത്രധാരണം, പ്രാർത്ഥന, സത്യസന്ധമായ പെരുമാറ്റം, ലഹരികളിൽ നിന്നും ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കൽ എന്നിവ വ്രതത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഇവയെ വെറും നിയമങ്ങളായി കാണുന്നതിനേക്കാൾ അവയുടെ പിന്നിലെ ആത്മീയ ആശയം മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്.
വ്രതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുകയാണ്. മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഭക്ഷണം, കോപം, ആസക്തി, അഹങ്കാരം, മത്സരബോധം തുടങ്ങിയവ പലപ്പോഴും മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. വ്രതകാലത്ത് ഇവയിൽ നിന്ന് അകലം പാലിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിലൂടെ ഭക്തൻ സ്വന്തം മനസ്സിനെ നിരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
അയ്യപ്പ വ്രതത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത ലാളിത്യമാണ്. സാധാരണ ജീവിതത്തിലെ സൗകര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് കുറച്ചുകാലത്തേക്ക് മാറിനിൽക്കുന്നത് ആവശ്യങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ജീവിതത്തിലെ അനാവശ്യമായ പല ശീലങ്ങളെയും പുനഃപരിശോധിക്കാനും കഴിയും.
വ്രതം വ്യക്തിപരമായ ആത്മീയ പരിശീലനം മാത്രമല്ല. മറ്റുള്ളവരോടുള്ള പെരുമാറ്റത്തിലും അതിന്റെ സ്വാധീനം പ്രകടമാകണം. ക്ഷമ, സഹാനുഭൂതി, വിനയം, സ്നേഹം എന്നിവ വളർത്തുകയാണ് വ്രതത്തിന്റെ ആന്തരിക ലക്ഷ്യം.
“സ്വാമിയേ ശരണം അയ്യപ്പാ” എന്ന ശരണഘോഷം ഭക്തനെ സ്വന്തം അഹങ്കാരത്തെ കുറിച്ച് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. താൻ എല്ലാത്തിനും നിയന്ത്രകനല്ലെന്നും ജീവിതത്തിൽ ഒരു ഉയർന്ന ശക്തിയോട് ശരണം പ്രാപിക്കാമെന്നും അംഗീകരിക്കുന്ന മനോഭാവമാണ് ശരണാഗതി.
വ്രതം അവസാനിക്കുന്നത് മാല അഴിക്കുന്നതോടെ മാത്രമാകരുത്. വ്രതകാലത്ത് നേടിയ ആത്മനിയന്ത്രണം, ലാളിത്യം, ക്ഷമ, ഭക്തി എന്നിവ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം പൂർത്തിയാകുന്നത്.
അതിനാൽ അയ്യപ്പ വ്രതം ശബരിമലയിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കുള്ള തയ്യാറെടുപ്പ് മാത്രമല്ല. സ്വന്തം ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ജീവിതത്തെയും കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധപൂർവം ചിന്തിക്കാൻ മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന ഒരു ആത്മീയ അവസരമാണ്.
