കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക വികസന ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ ജനകീയ മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കുടുംബശ്രീ. ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച ഈ പ്രസ്ഥാനം ഇന്ന് സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ ശക്തമായ മാതൃകയായി വളർന്നിരിക്കുന്നു. ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ സാമ്പത്തിക സ്വയംപര്യാപ്തതയിലേക്കും സാമൂഹിക നേതൃത്വത്തിലേക്കും എത്തിച്ചേരാൻ കുടുംബശ്രീ നിർണായക പങ്ക് വഹിച്ചു.
ഒരു കാലത്ത് കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിൽ പരിമിതമായ പങ്കാളിത്തം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഇന്ന് ചെറുകിട സംരംഭകരും കർഷകരും സേവനദാതാക്കളും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകരുമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ചെറിയ സമ്പാദ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച യാത്ര പല കുടുംബങ്ങളുടെയും ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്താൻ സഹായിച്ചു.
സംരംഭകത്വത്തിന് കുടുംബശ്രീ നൽകിയ പ്രോത്സാഹനം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഭക്ഷ്യോൽപന്ന നിർമാണം, കാർഷിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ, തുന്നൽ, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, ശുചീകരണ സേവനങ്ങൾ, ടൂറിസം, ഓൺലൈൻ വിപണനം തുടങ്ങി നിരവധി മേഖലകളിൽ വനിതാ സംരംഭങ്ങൾ വളർന്നു. ഇതിലൂടെ കുടുംബവരുമാനം വർധിച്ചതിനൊപ്പം പ്രാദേശിക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയ്ക്കും ഉണർവ് ലഭിച്ചു.
സാമ്പത്തിക നേട്ടങ്ങൾക്കപ്പുറം ആത്മവിശ്വാസം വളർത്തുന്നതിലും കുടുംബശ്രീ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. പൊതുസമൂഹത്തിൽ അഭിപ്രായം പറയാനും യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാനും സർക്കാർ പദ്ധതികളുമായി ഇടപെടാനും നിരവധി സ്ത്രീകൾക്ക് ഈ പ്രസ്ഥാനം വഴിയൊരുക്കി. ഇത് സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ പുതിയ സംസ്കാരത്തിന് തുടക്കമായി.
കേരളത്തിലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുമായി കുടുംബശ്രീയുടെ സഹകരണം വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ശക്തി നൽകി. ആരോഗ്യ ബോധവൽക്കരണം, ശുചിത്വ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, മാലിന്യ സംസ്കരണം, കാർഷിക വികസനം, ദുരന്തനിവാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ കുടുംബശ്രീ അംഗങ്ങൾ സജീവ സാന്നിധ്യമാണ്.
കോവിഡ് മഹാമാരിയുടെ കാലത്ത് സമൂഹത്തിന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പിന്തുണ നൽകിയ ജനകീയ കൂട്ടായ്മകളിൽ കുടുംബശ്രീ മുൻനിരയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഭക്ഷണ വിതരണവും മാസ്ക് നിർമ്മാണവും സമൂഹ അടുക്കളകളും മറ്റ് സേവനങ്ങളും വഴി പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നതിൽ അവർ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. സമൂഹത്തോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ മികച്ച മാതൃകയായിരുന്നു അത്.
ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ചയോടെ കുടുംബശ്രീ സംരംഭങ്ങളും പുതിയ വഴികൾ തേടുകയാണ്. സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും ഓൺലൈൻ വിപണനത്തിലൂടെയും ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉപഭോക്താക്കളിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പേയ്മെന്റുകളും ഓൺലൈൻ പരിശീലനങ്ങളും സ്ത്രീകളുടെ കഴിവുകൾ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കുന്നു.
ഇനിയും ചില വെല്ലുവിളികൾ നിലനിൽക്കുന്നു. വിപണിയിലെ ശക്തമായ മത്സരം, ബ്രാൻഡിംഗ്, സാമ്പത്തിക മാനേജ്മെന്റ്, സാങ്കേതിക പരിജ്ഞാനം എന്നിവ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. യുവതലമുറയെ കൂടുതൽ ആകർഷിക്കുന്ന രീതിയിൽ പുതിയ മേഖലകളിലേക്ക് സംരംഭങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കേണ്ടതുമുണ്ട്.
കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകയിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്ക് കൂടുതൽ ശക്തമാകണമെങ്കിൽ കുടുംബശ്രീ പോലുള്ള ജനകീയ കൂട്ടായ്മകൾക്ക് തുടർന്നും പിന്തുണ നൽകണം. സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം സാമൂഹിക ആത്മവിശ്വാസത്തിലേക്കും നേതൃത്വത്തിലേക്കും നയിക്കുമെന്ന് ഈ പ്രസ്ഥാനം തെളിയിച്ചിരിക്കുന്നു.
കേരളത്തിന്റെ പുരോഗതിയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ അടിസ്ഥാനതലത്തിൽ മാറ്റം സൃഷ്ടിച്ച സ്ത്രീകളുടെ ഈ നിശ്ശബ്ദ വിപ്ലവത്തെ പ്രത്യേകം ഓർക്കേണ്ടതാണ്. കുടുംബശ്രീയുടെ വിജയഗാഥ സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല, സമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ വളർച്ചയുടെ കഥ കൂടിയാണ്.
