എറണാകുളം ജില്ലയിലെ പശ്ചിമഘട്ട വനമേഖലയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഇടമലയാർ നദിക്ക് കുറുകെ നിർമ്മിച്ച ഇടമലയാർ അണക്കെട്ട് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളിലൊന്നാണ്. വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിനായി പ്രത്യേകമായി രൂപകൽപന ചെയ്ത ഈ പദ്ധതി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഊർജസുരക്ഷയിൽ നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജലവൈദ്യുത ആസ്തികളിൽ ഒന്നായാണ് ഈ അണക്കെട്ട് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

1970-കളിലാണ് പദ്ധതിയുടെ രൂപരേഖ തയ്യാറാക്കിയത്. വർഷങ്ങളോളം നീണ്ട നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1980-കളിൽ അണക്കെട്ട് പ്രവർത്തനക്ഷമമായി. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന സമൃദ്ധമായ മഴവെള്ളം സംഭരിച്ച് ജലവൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. അതോടൊപ്പം താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ ജലപ്രവാഹം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലും അണക്കെട്ട് സഹായിക്കുന്നു.

ഇടമലയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അതിന്റെ ജലസംഭരണ ശേഷിയാണ്. കേരളത്തിലെ വലിയ ജലാശയങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇടമലയാർ റിസർവോയർ മഴക്കാലത്ത് വൻതോതിൽ വെള്ളം സംഭരിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഈ വെള്ളം ടർബൈനുകളിലൂടെ കടത്തിവിട്ട് വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വൈദ്യുതി ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിൽ ഈ പദ്ധതി വർഷങ്ങളായി സുപ്രധാന സംഭാവന നൽകുന്നു.

ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രസക്തി കേരളത്തിന്റെ ഊർജരംഗത്താണ്. കൽക്കരി, ഡീസൽ തുടങ്ങിയ ഇന്ധനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കാതെ ശുദ്ധമായ ജലവൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന പദ്ധതിയായതിനാൽ പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ഊർജവികസനത്തിലും ഇതിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. മഴ നന്നായി ലഭിക്കുന്ന വർഷങ്ങളിൽ ഇടമലയാർ പദ്ധതി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനം ഗണ്യമായി വർധിപ്പിക്കുന്നു.

രാഷ്ട്രീയമായും ഇടമലയാർ അണക്കെട്ട് പലപ്പോഴും വാർത്തകളിൽ ഇടംപിടിക്കാറുണ്ട്. മഴക്കാലത്ത് ജലനിരപ്പ് ഉയരുമ്പോൾ ഷട്ടറുകൾ തുറക്കേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുന്നത് താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളിൽ ആശങ്ക സൃഷ്ടിക്കാറുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് 2018-ലെ മഹാപ്രളയത്തിന് ശേഷം അണക്കെട്ടുകളുടെ ജലനിയന്ത്രണം, മുൻകൂട്ടിയുള്ള മുന്നറിയിപ്പ്, ഏകോപിത പ്രവർത്തനം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ ഇടമലയാറും പ്രധാനമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ടു.

പരിസ്ഥിതി രംഗത്തും ഈ അണക്കെട്ടിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ സാന്ദ്രവന മേഖലയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആന, കടുവ, കാട്ടുപോത്ത് ഉൾപ്പെടെയുള്ള വന്യജീവികളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് സമീപമുള്ള പ്രദേശമായതിനാൽ വികസനവും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം ഇവിടെ നിർണായകമാണ്. ജലാശയത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള വനമേഖല ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.

സാമ്പത്തികമായും ഇടമലയാർ പദ്ധതി കേരളത്തിന് വലിയ നേട്ടമാണ്. ജലവൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിലൂടെ കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ ഇന്ധന ഇറക്കുമതി ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വ്യവസായ, ഗാർഹിക, കാർഷിക മേഖലകൾക്ക് വിശ്വസനീയമായ വൈദ്യുതി ലഭ്യമാക്കാനും ഇത് സഹായിക്കുന്നു.

ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഇടമലയാർ അണക്കെട്ട് ഒരു ജലസംഭരണി മാത്രമല്ല. കേരളത്തിന്റെ ഊർജനയത്തിലെ ദീർഘകാല കാഴ്ചപ്പാടിന്റെ പ്രതീകമാണ് അത്. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി ഉപയോഗിച്ച് വികസനം സാധ്യമാക്കാമെന്ന ആശയത്തിന്റെ വിജയകരമായ ഉദാഹരണമായും ഈ പദ്ധതി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

ഇന്ന് കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതി മേഖലയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ ഇടമലയാർ അണക്കെട്ടിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ മഴവെള്ളത്തെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വികസനശക്തിയാക്കി മാറ്റിയ ഈ പദ്ധതി കേരളത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജലവൈദ്യുത അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളിലൊന്നായി തുടരുന്നു.