2001 നവംബർ മാസത്തിൽ അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ തലസ്ഥാനമായ കാബൂൾ താലിബാന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നത് ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക സംഭവങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. അമേരിക്കയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഖ്യസേനയും നോർതേൺ അലയൻസും ചേർന്നുള്ള സൈനിക നീക്കത്തിന്റെ ഫലമായാണ് താലിബാൻ തലസ്ഥാനം ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കുമുമ്പ് ആരംഭിച്ച അമേരിക്കൻ സൈനിക നടപടിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയമായാണ് ഈ സംഭവം വിലയിരുത്തപ്പെട്ടത്.

സെപ്റ്റംബർ 11-ലെ ഭീകരാക്രമണത്തിന് പിന്നാലെ അമേരിക്ക അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ചിരുന്നു. തുടർന്ന് നോർതേൺ അലയൻസിന് ശക്തമായ സൈനിക പിന്തുണയും രഹസ്യാന്വേഷണ സഹായവും ലഭിച്ചു. ഈ മുന്നേറ്റത്തിനൊടുവിലാണ് താലിബാൻ കാബൂളിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങിയത്.

കാബൂൾ വീണതോടെ താലിബാന്റെ കേന്ദ്രഭരണം തകർന്നു. സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളും മന്ത്രാലയങ്ങളും പുതിയ ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായി. താലിബാൻ നേതാക്കൾ തെക്കൻ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലേക്കും പാകിസ്താൻ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും പിൻവാങ്ങി. എന്നാൽ അവർ ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. പിന്നീട് വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടുനിന്ന കലാപത്തിനും ഗറില്ലാ യുദ്ധത്തിനും ഇതാണ് തുടക്കമായത്.

കാബൂൾ പിടിച്ചെടുത്തതിനു പിന്നാലെ അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹം പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന ചർച്ചകളിലൂടെ ഇടക്കാല സർക്കാർ രൂപീകരിക്കുകയും പിന്നീട് പുതിയ ഭരണഘടനയും തിരഞ്ഞെടുപ്പും നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു. ജനാധിപത്യ സംവിധാനത്തിലേക്കുള്ള അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ പുതിയ യാത്രയുടെ തുടക്കമായാണ് അന്ന് ലോകം ഈ സംഭവത്തെ കണ്ടത്.

സാമൂഹിക രംഗത്തും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ പ്രകടമായി. സ്ത്രീകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും ലഭിക്കുന്നതിനുള്ള അവസരങ്ങൾ വീണ്ടും തുറന്നു. വിദേശസഹായം രാജ്യത്തേക്ക് ഒഴുകിത്തുടങ്ങി. റോഡുകൾ, വിദ്യാലയങ്ങൾ, ആശുപത്രികൾ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളിൽ വലിയ നിക്ഷേപങ്ങളും ആരംഭിച്ചു.

എന്നാൽ ഈ വിജയത്തിനൊപ്പം പുതിയ വെല്ലുവിളികളും ഉയർന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ താലിബാൻ വീണ്ടും സംഘടിതമായി. സുരക്ഷാ പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നു. അഴിമതി, രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത, വിദേശസഹായത്തെ ആശ്രയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവ പുതിയ സർക്കാരിനെ ദുർബലമാക്കി.

2001-ലെ കാബൂളിന്റെ പതനം ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ അവസാനമാത്രമായിരുന്നില്ല. ലോക രാഷ്ട്രീയത്തെ രണ്ടുപതിറ്റാണ്ടോളം സ്വാധീനിച്ച ഒരു പുതിയ അധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു അത്. എന്നാൽ 2021-ൽ അമേരിക്ക പിന്മാറിയതോടെ താലിബാൻ വീണ്ടും കാബൂൾ പിടിച്ചടക്കുകയും ഇരുപത് വർഷം മുമ്പ് അവസാനിച്ചെന്ന് കരുതിയ ചരിത്രം വീണ്ടും ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.