2011 ജനുവരി 14. മകരവിളക്ക് ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങുകയായിരുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ശബരിമല തീർഥാടകരെ നടുക്കിയ ദിവസമായിരുന്നു അത്. ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ പുള്ളുമേട് മേഖലയിലുണ്ടായ ചവിട്ടിമെതിക്കലിൽ നൂറിലധികം തീർഥാടകർ മരിച്ചു. നിരവധി പേർക്ക് ഗുരുതര പരിക്കേറ്റു. കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനക്കൂട്ട ദുരന്തങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഈ സംഭവം രേഖപ്പെടുത്തി.

അന്ന് വൈകുന്നേരം മകരവിളക്ക് ദർശനം കഴിഞ്ഞ് വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നെത്തിയ തീർഥാടകർ വാഹനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങുകയായിരുന്നു. ഇരുട്ടും പരിമിതമായ വഴികളും കുത്തിനിറഞ്ഞ ജനക്കൂട്ടവും ഒരുമിച്ചപ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടായി. ഒരു വാഹനം നിയന്ത്രണം വിട്ടതായും ചിലർ വീണതായും പ്രചരിച്ച വിവരങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ജനക്കൂട്ടത്തിൽ പരിഭ്രാന്തി പടർന്നു. നിമിഷങ്ങൾക്കകം ആളുകൾ പരസ്പരം ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം രൂപപ്പെട്ടു.

ഈ ദുരന്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രസക്തി ശബരിമല തീർഥാടനത്തിന്റെ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളെ പൂർണമായും പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യാൻ ഭരണകൂടത്തെ നിർബന്ധിതമാക്കിയതാണ്. ഓരോ വർഷവും ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ എത്തുന്ന തീർഥാടന കേന്ദ്രത്തിൽ ജനക്കൂട്ട നിയന്ത്രണം, പ്രവേശന-പുറത്തുകടക്കൽ മാർഗങ്ങൾ, വാഹന നിയന്ത്രണം, അടിയന്തര രക്ഷാപ്രവർത്തന പദ്ധതി എന്നിവയ്ക്ക് പുതിയ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചു.

രാഷ്ട്രീയമായും സംഭവം വലിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവച്ചു. സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളിൽ വീഴ്ച സംഭവിച്ചോയെന്ന ചോദ്യം ശക്തമായി ഉയർന്നു. തീർഥാടകരുടെ എണ്ണത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ള ക്രമീകരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നോയെന്നും വനപാതകളിലെ നിയന്ത്രണം മതിയായിരുന്നോയെന്നും പ്രതിപക്ഷം സർക്കാരിനോട് വിശദീകരണം തേടി. സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് അന്വേഷണം നടത്തുകയും ഭാവിയിൽ ഇത്തരം അപകടങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ നിരവധി ശുപാർശകൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

ഈ ദുരന്തത്തിന് ശേഷം ശബരിമലയിൽ ജനക്കൂട്ട നിയന്ത്രണത്തിനായി പുതിയ സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങൾ ഘട്ടംഘട്ടമായി നടപ്പാക്കി. നിരീക്ഷണ ക്യാമറകൾ, തത്സമയ തിരക്ക് വിലയിരുത്തൽ, പൊലീസ് വിന്യാസം, ആരോഗ്യസൗകര്യങ്ങൾ, അടിയന്തര പ്രതികരണ സംവിധാനം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തി. തീർഥാടകരുടെ സഞ്ചാരം കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമായി ക്രമീകരിക്കാനുള്ള നടപടികളും ആരംഭിച്ചു.

സാമൂഹികമായും സംഭവം വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. കേരളം മാത്രമല്ല, തമിഴ്നാട്, കർണാടക, ആന്ധ്രപ്രദേശ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തീർഥാടകരും മരണപ്പെട്ടതിനാൽ ദുരന്തം ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധ നേടി. വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ചേർന്ന് രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങളും മൃതദേഹങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിനുള്ള നടപടികളും ഏകോപിപ്പിച്ചു.

ഈ ദുരന്തം ഒരു പ്രധാന പാഠവും നൽകി. വൻജനക്കൂട്ടങ്ങൾ പങ്കെടുക്കുന്ന മതപരവും സാംസ്കാരികവുമായ പരിപാടികളിൽ വിശ്വാസം മാത്രം മതിയാകില്ല, ശാസ്ത്രീയമായ ജനക്കൂട്ട നിയന്ത്രണവും സുരക്ഷാ ആസൂത്രണവും അത്രതന്നെ അനിവാര്യമാണെന്ന് ഭരണകൂടവും പൊതുസമൂഹവും തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പിന്നീട് കേരളത്തിൽ നടന്ന വലിയ ഉത്സവങ്ങളിലും പൊതുപരിപാടികളിലും ഈ അനുഭവം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി.

ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ പുള്ളുമേട് ദുരന്തം ഒരു അപകടം മാത്രമായിരുന്നില്ല. ജനക്കൂട്ട നിയന്ത്രണം, ദുരന്തസന്നദ്ധത, പൊതുസുരക്ഷ, ഭരണപരമായ ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള കേരളത്തിന്റെ സമീപനത്തെ മാറ്റിമറിച്ച നിർണായക സംഭവമായിരുന്നു അത്. ഓരോ വർഷവും ശബരിമല തീർഥാടന കാലം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ ഇന്നും ഈ ദുരന്തം അനിവാര്യമായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.