2004 ഡിസംബർ 26. ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഉണ്ടായ ശക്തമായ ഭൂകമ്പത്തെ തുടർന്ന് രൂപംകൊണ്ട സുനാമി ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരം മാത്രമല്ല, കേരളത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തെയും അപ്രതീക്ഷിതമായി ബാധിച്ചു. കൊല്ലം, ആലപ്പുഴ, എറണാകുളം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ലകളിലെ തീരപ്രദേശങ്ങൾ വൻ നാശനഷ്ടമാണ് നേരിട്ടത്. പ്രത്യേകിച്ച് കൊല്ലം ജില്ലയിലെ ആലപ്പാട് ഗ്രാമം ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായി മാറി.

കേരളം സാധാരണയായി സുനാമി ഭീഷണി നേരിടുന്ന സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കടൽ പെട്ടെന്ന് കരയിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറിയപ്പോൾ ജനങ്ങൾക്ക് മുന്നറിയിപ്പോ തയ്യാറെടുപ്പോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നൂറുകണക്കിന് വീടുകൾ തകർന്നു. മത്സ്യബന്ധന ബോട്ടുകൾ, വലകൾ, ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ എന്നിവ നശിച്ചു. നിരവധി പേർ മരണപ്പെടുകയും ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്തു.

ഈ ദുരന്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രസക്തി കേരളത്തിന്റെ ദുരന്തനിവാരണ സമീപനം പൂർണമായും മാറ്റിയെന്നതാണ്. സുനാമിക്ക് മുമ്പ് പ്രളയം, ചുഴലിക്കാറ്റ്, കടലാക്രമണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചാണ് പ്രധാനമായും ചർച്ച നടന്നിരുന്നത്. എന്നാൽ സുനാമിക്ക് ശേഷം കടലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദുരന്തങ്ങൾക്കും ശാസ്ത്രീയമായ മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങൾക്കും വലിയ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചു.

രാഷ്ട്രീയമായി ഈ ദുരന്തം നിരവധി ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവച്ചു. ദുരിതാശ്വാസ വിതരണം, നഷ്ടപരിഹാരത്തിന്റെ മാനദണ്ഡം, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ പുനരധിവാസം, തീരദേശ സംരക്ഷണം എന്നിവ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ വിഷയങ്ങളായി. കേന്ദ്രവും സംസ്ഥാനവും പ്രഖ്യാപിച്ച സഹായപദ്ധതികൾ എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കിയെന്നത് പ്രതിപക്ഷം ചോദ്യം ചെയ്തു. ദുരിതബാധിതരുടെ പുനരധിവാസം വൈകുന്നതും ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശ പ്രശ്നങ്ങളും നിയമസഭയിലും പൊതുസമൂഹത്തിലും ചർച്ചയായി.

പരിസ്ഥിതി മേഖലയിലും സുനാമി വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. തീരദേശ മണൽഖനനം, കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ നാശം, തീരസംരക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളുടെ അഭാവം എന്നിവ ദുരന്തത്തിന്റെ ആഘാതം വർധിപ്പിച്ചോയെന്ന ചോദ്യം ഉയർന്നു. തീരദേശ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന് കൂടുതൽ ശക്തമായ നിയമങ്ങളും നിയന്ത്രണങ്ങളും വേണമെന്ന് നിരവധി വിദഗ്ധർ ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ഈ ദുരന്തത്തിന് ശേഷമാണ് ഇന്ത്യയിൽ സമഗ്രമായ സുനാമി മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കാൻ വലിയ നിക്ഷേപം നടത്തിയത്. സമുദ്രനിരപ്പിലെ മാറ്റങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളും തീരദേശ മുന്നറിയിപ്പ് ശൃംഖലകളും ദുരന്തനിവാരണ പരിശീലനങ്ങളും ശക്തിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു. കേരളത്തിലും തീരദേശ ജില്ലകളിൽ ദുരന്തസന്നദ്ധതയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചു.

സാമൂഹികമായും ഈ ദുരന്തം വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സമൂഹത്തിന്റെ സുരക്ഷ, തീരദേശ ഭവനനിർമാണം, രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സന്നദ്ധസംഘടനകളുടെ പങ്ക് എന്നിവ പുതിയ രീതിയിൽ വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു. വിവിധ മത-സാമൂഹിക സംഘടനകളും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരും നടത്തിയ രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾ ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധ നേടി.

ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ 2004ലെ സുനാമി കേരളത്തിന് ഒരു പ്രകൃതിദുരന്തം മാത്രമായിരുന്നില്ല. കടലിനെക്കുറിച്ചുള്ള കേരളത്തിന്റെ ധാരണയും ദുരന്തനിവാരണ സംവിധാനങ്ങളും തീരദേശ വികസന നയങ്ങളും പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യാൻ ഇടയാക്കിയ നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു അത്. പിന്നീട് ഉണ്ടായ എല്ലാ തീരദേശ ദുരന്തങ്ങളിലും 2004ലെ സുനാമിയുടെ അനുഭവം കേരളത്തിന്റെ നയരൂപീകരണത്തിനും രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും പ്രധാന പാഠമായി മാറി.