1991 ഏപ്രിൽ 18-ന് കേരളം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ സമ്പൂർണ സാക്ഷര സംസ്ഥാനമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ നേട്ടം മാത്രമായിരുന്നില്ല. സംസ്ഥാന സർക്കാർ, തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങൾ, അധ്യാപകർ, വിദ്യാർഥികൾ, സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ എന്നിവർ ചേർന്ന് നടപ്പാക്കിയ ഏറ്റവും വിജയകരമായ പൊതുനയങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. സാക്ഷരതയെ ഒരു ജനകീയ പ്രസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റിയ ഈ നയം കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക വികസനത്തിന് പുതിയ ദിശ നൽകി.
സാക്ഷരതാ യജ്ഞത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം വായിക്കാനും എഴുതാനും കഴിയാത്ത പ്രായപൂർത്തിയായ ആളുകൾക്ക് അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുക എന്നതായിരുന്നു. വീടുതോറും എത്തി പഠിതാക്കളെ കണ്ടെത്തുകയും രാത്രിക്ലാസുകൾ, ഗ്രാമകേന്ദ്രങ്ങൾ, സ്കൂളുകൾ, വായനശാലകൾ എന്നിവ വഴി പരിശീലനം നൽകുകയും ചെയ്തു. ആയിരക്കണക്കിന് സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരാണ് ഈ ദൗത്യത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്.
ഈ നയം വിദ്യാഭ്യാസത്തെ സർക്കാർ പദ്ധതിയായി മാത്രം കാണാതെ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തമാക്കി മാറ്റി. മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, തൊഴിലാളികൾ, വീട്ടമ്മമാർ, ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ തുടങ്ങി വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിലെ ആളുകൾ സാക്ഷരതാ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി. പഠനാവസരം ലഭിക്കാതിരുന്ന മുതിർന്നവർക്ക് ജീവിതത്തിൽ ആദ്യമായി അക്ഷരലോകത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചു.
സമ്പൂർണ സാക്ഷരതാ നയത്തിന്റെ ഫലം വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് മാത്രമല്ല, ആരോഗ്യം, കുടുംബാസൂത്രണം, സ്ത്രീശാക്തീകരണം, ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തം, പൊതുജനാരോഗ്യം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും പ്രകടമായി. ഉയർന്ന സാക്ഷരതാ നിരക്ക് കേരളത്തിന്റെ മാനവവികസന സൂചികകളെ രാജ്യത്ത് ഏറ്റവും മുന്നിലെത്തിക്കാൻ സഹായിച്ചു. പിന്നീട് മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളും കേരളത്തിന്റെ മാതൃക പിന്തുടർന്ന് സമാന സാക്ഷരതാ പദ്ധതികൾ ആരംഭിച്ചു.
1991-ലെ സമ്പൂർണ സാക്ഷരതാ പ്രഖ്യാപനം കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ സാമൂഹിക നയപരിഷ്കാരങ്ങളിലൊന്നായി ഇന്നും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യവിഭവശേഷിയിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്ന പൊതുനയങ്ങൾ ദീർഘകാല വികസനത്തിന് എത്രത്തോളം പ്രാധാന്യമുള്ളതാണെന്ന് തെളിയിച്ച ചരിത്രനേട്ടമായിരുന്നു ഈ സാക്ഷരതാ പ്രസ്ഥാനം.
