കേരളത്തിന്റെ വികസന ചരിത്രത്തിൽ ഗ്രാമങ്ങളുടെ പുരോഗതിക്ക് നൽകിയ പ്രാധാന്യം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ വളർച്ചയിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ഗ്രാമവികസനത്തെ സംസ്ഥാന വികസനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി കണ്ട നേതാക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു R. Sankar. നഗരങ്ങളുടെ വളർച്ച മാത്രമല്ല, ഗ്രാമങ്ങളിലെ ജീവിതനിലവാരം ഉയരുമ്പോഴാണ് യഥാർഥ വികസനം സാധ്യമാകുന്നതെന്ന സമീപനമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണചിന്തയിൽ പ്രതിഫലിച്ചത്.
ഒരു ഗ്രാമത്തിന്റെ വികസനം റോഡുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലോ കെട്ടിടങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നതിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. കൃഷി, കുടിവെള്ളം, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾ, തൊഴിൽ, വിപണി സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ ഒരുമിച്ച് മെച്ചപ്പെടുമ്പോഴാണ് ഗ്രാമീണ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ ശക്തമാകുന്നത്.
കേരളത്തിലെ ഓരോ ഗ്രാമത്തിനും അതിന്റേതായ പ്രത്യേകതകളുണ്ട്. ചില പ്രദേശങ്ങൾ കൃഷിക്ക് അനുയോജ്യമാണ്. ചിലത് മത്സ്യബന്ധനത്തിനും ചിലത് കരകൗശല ഉൽപന്നങ്ങൾക്കും പ്രശസ്തമാണ്. ഈ പ്രത്യേകതകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വികസന പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കിയാൽ പ്രാദേശിക വിഭവങ്ങൾ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.
ഗ്രാമങ്ങളിൽ മൂല്യവർധിത ഉൽപാദനത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകണം. കാർഷിക ഉൽപന്നങ്ങൾ അസംസ്കൃത രൂപത്തിൽ വിൽക്കുന്നതിന് പകരം സംസ്കരിച്ച് വിപണിയിലെത്തിച്ചാൽ കർഷകർക്ക് കൂടുതൽ വരുമാനം ലഭിക്കും. അതോടൊപ്പം പ്രാദേശിക യുവാക്കൾക്ക് പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടും.
ഗ്രാമങ്ങളിൽ മികച്ച ഇന്റർനെറ്റ് സൗകര്യവും ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങളും ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് ഇന്നത്തെ പ്രധാന ആവശ്യമാണ്. ഇതിലൂടെ സംരംഭകർക്ക് പുതിയ വിപണികൾ കണ്ടെത്താനും വിദ്യാർഥികൾക്ക് പഠന അവസരങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാനും സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ലഭിക്കാനും കഴിയും. ഗ്രാമവും നഗരവും തമ്മിലുള്ള വികസന വ്യത്യാസം കുറയ്ക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കും.
സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾ, സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, കർഷക കൂട്ടായ്മകൾ എന്നിവ ഗ്രാമവികസനത്തിന്റെ പ്രധാന പങ്കാളികളാകണം. പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ നടപ്പാക്കുന്ന പദ്ധതികൾക്ക് കൂടുതൽ സ്ഥിരതയും വിജയസാധ്യതയും ഉണ്ടാകും.
ആർ. ശങ്കർ മുന്നോട്ടുവച്ച ജനകേന്ദ്രിത വികസനത്തിന്റെ ആശയം ഇന്നും പ്രസക്തമാണ്. കേരളത്തിന്റെ ഭാവി നഗരങ്ങളിൽ മാത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതല്ല. ശക്തമായ ഗ്രാമീണ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ, പ്രാദേശിക സംരംഭങ്ങൾ, ആധുനിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ജനപങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ ഗ്രാമങ്ങൾ കൂടുതൽ സ്വയംപര്യാപ്തമാകുമ്പോഴാണ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സമഗ്ര വികസനം യാഥാർഥ്യമാകുന്നത്. ഗ്രാമങ്ങളുടെ വളർച്ചയാണ് കേരളത്തിന്റെ ദീർഘകാല സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ അടിത്തറ.
