കൊല്ലം ജില്ലയിൽ അധികം അറിയപ്പെടാത്ത, എന്നാൽ ചരിത്രപരമായും വാസ്തുവിദ്യാപരമായും ഏറെ കൗതുകമുണർത്തുന്ന ഒരു യാത്രാകേന്ദ്രമാണ് കൊട്ടുക്കൽ ഗുഹാക്ഷേത്രം. ചടയമംഗലത്തിന് സമീപമുള്ള കൊട്ടുക്കൽ ഗ്രാമത്തിലാണ് ഈ പുരാതന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സാധാരണ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ കാണുന്ന വലിയ കെട്ടിടങ്ങളോ ആധുനിക സൗകര്യങ്ങളോ ഇവിടെ പ്രധാന ആകർഷണമല്ല. ഒരു വലിയ പാറയെ തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറ്റിയെടുത്തതാണ് കൊട്ടുക്കലിന്റെ പ്രത്യേകത. ഗ്രാമീണ കേരളത്തിന്റെ പച്ചപ്പിനിടയിൽ നിശ്ശബ്ദമായി നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ചരിത്രവും പ്രകൃതിയും ഒരുമിച്ച് അനുഭവിക്കാവുന്ന ഇടമാണ്.
കൊട്ടുക്കലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അതിന്റെ നിർമ്മാണരീതിയാണ്. പാറ മാറ്റിവെച്ച് ക്ഷേത്രം പണിതതല്ല, പാറയെ തന്നെ കൊത്തിയെടുത്താണ് ഇവിടെ ആരാധനാകേന്ദ്രം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്. പാറയുടെ സ്വാഭാവിക രൂപത്തോട് ചേർന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടന ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. ഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ ശിവലിംഗവും ഗണപതിയുടെ രൂപവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആരാധനാരൂപങ്ങൾ കാണാം. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് പരിമിതമായ സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങളുപയോഗിച്ച് മനുഷ്യർ പാറയിൽ നടത്തിയ ഇത്തരം ഇടപെടലുകൾ എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ഈ സ്ഥലം സഹായിക്കുന്നു.
കൊട്ടുക്കലിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ വലിയൊരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന അനുഭവമല്ല ലഭിക്കുന്നത്. പാടങ്ങളും ഗ്രാമീണ വഴികളും വീടുകളും കടന്ന് എത്തുന്ന യാത്രയിലാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സൗന്ദര്യം. നഗരത്തിലെ തിരക്കിൽ നിന്ന് മാറി കേരളത്തിന്റെ ഗ്രാമീണ ഭൂപ്രകൃതി കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഇത് കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായ യാത്രയാണ്. ക്ഷേത്രത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും പാറയുടെ രൂപവും ഒരുമിച്ച് കാണുമ്പോൾ ഒരു സാധാരണ ക്ഷേത്രസന്ദർശനത്തേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ചരിത്രവും പുരാവസ്തുവും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്ക് കൊട്ടുക്കൽ പ്രത്യേക താൽപര്യമുണ്ടാക്കും. കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ സാധാരണയായി മരത്തിലും കല്ലിലും നിർമ്മിച്ച ക്ഷേത്രങ്ങളാണ് മുന്നിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ പാറയിൽ നേരിട്ട് കൊത്തിയെടുത്ത ക്ഷേത്രങ്ങൾ കേരളത്തിൽ വളരെ സാധാരണമല്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കൊട്ടുക്കലിനെ ഒരു ചെറിയ ചരിത്രസ്മാരകമായി കൂടി കാണാം. ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ സംസ്കാരവും വിശ്വാസവും പഴയകാല സാങ്കേതികവിദ്യയും എങ്ങനെ ഒരേ സ്ഥലത്ത് കൂടിച്ചേരുന്നു എന്നത് മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അവസരമാണിത്.
ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാർക്കും പ്രകൃതിയെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന യാത്രക്കാർക്കും കൊട്ടുക്കൽ മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള സാധ്യതയാണ് നൽകുന്നത്. പാറയുടെ ഘടനയും ചുറ്റുമുള്ള പച്ചപ്പും ഗ്രാമീണ ഭൂപ്രകൃതിയും ചേർന്ന് വളരെ സ്വാഭാവികമായ ദൃശ്യങ്ങൾ ഇവിടെ ലഭിക്കും. പ്രത്യേകിച്ച് തിരക്കില്ലാത്ത സമയത്ത് എത്തിയാൽ സ്ഥലത്തിന്റെ ശാന്തത കൂടുതൽ അനുഭവിക്കാം. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ നിരന്തരം കാണുന്ന പ്രശസ്ത വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ആവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് മാറി കുറച്ച് വ്യത്യസ്തമായ ചിത്രങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും തേടുന്നവർക്ക് ഇത്തരം ഇടങ്ങൾ കൂടുതൽ ആകർഷകമായിരിക്കും.
കുടുംബമായി ചെറിയൊരു യാത്ര പോകുന്നവർക്കും കൊട്ടുക്കൽ പരിഗണിക്കാവുന്നതാണ്. ക്ഷേത്രസന്ദർശനത്തോടൊപ്പം സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ ഗ്രാമീണ കാഴ്ചകളും ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു ദിവസത്തെ യാത്രയായി ഇത് ആസൂത്രണം ചെയ്യാം. ചടയമംഗലം, അഞ്ചൽ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളുമായി ചേർത്തുകൊണ്ട് യാത്രയുടെ പരിധി വികസിപ്പിക്കാനും കഴിയും. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പ്രശസ്ത വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിനെ ഒരു ചെറിയ ഇടത്താവളമായി കാണുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം.
കൊല്ലം കാണാൻ ബീച്ചുകളും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും വലിയ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളും മാത്രം മതിയാകില്ല. പാറകളിലും പഴയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഗ്രാമീണ വഴികളിലും കായലുകളുടെ തീരങ്ങളിലും ഈ ജില്ലയുടെ മറ്റൊരു കഥ ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നുണ്ട്. ആ കഥ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങുന്ന യാത്രക്കാർക്ക് കൊട്ടുക്കൽ ഗുഹാക്ഷേത്രം ഒരു നല്ല തിരഞ്ഞെടുപ്പാണ്. വലിയ തിരക്കില്ലാതെ ചരിത്രത്തെയും പ്രകൃതിയെയും ഒരുമിച്ച് കാണാൻ കഴിയുന്ന, കൊല്ലത്തിന്റെ സാധാരണ ടൂറിസം ഭൂപടത്തിൽ കുറച്ച് മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട ഒരു സ്ഥലമാണിത്.
