1997ൽ മലയാള സിനിമയ്ക്ക് ദേശീയവും രാജ്യാന്തരവുമായ ശ്രദ്ധ നേടിക്കൊടുത്ത ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു രാജീവ് അഞ്ചൽ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ഗുരു’. മോഹൻലാൽ കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച ചിത്രത്തിൽ സുരേഷ് ഗോപി, മധു, മുരളി, ഗൗതമി എന്നിവരും പ്രധാന വേഷങ്ങളിലെത്തി. റിലീസ് സമയത്ത് നിരൂപക പ്രശംസ നേടിയ ഈ ചിത്രം പിന്നീട് മികച്ച വിദേശഭാഷാ ചിത്രത്തിനുള്ള അക്കാദമി അവാർഡിലേക്ക് ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക എൻട്രിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതോടെ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നേടി.
മതസൗഹാർദം, അന്ധവിശ്വാസം, അധികാരരാഷ്ട്രീയം, മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ചിത്രം കഥ പറയുന്നത്. ഒരു സാങ്കൽപിക രാജ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ച കഥ, മതത്തിന്റെ പേരിൽ മനുഷ്യരെ വിഭജിക്കുന്ന ശക്തികൾക്കെതിരായ ശക്തമായ സന്ദേശമാണ് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്.
മോഹൻലാൽ അവതരിപ്പിച്ച രാഘുരാമൻ എന്ന കഥാപാത്രം സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ആത്മീയ നേതാവായി മാറുന്ന യാത്രയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണം. അധികാരത്തെയും മതവിഭജനത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥാപാത്രം സിനിമയുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറുന്നു. അഭിനയത്തിലെ നിയന്ത്രണവും വികാരതീവ്രതയും നിറഞ്ഞ പ്രകടനത്തിന് മോഹൻലാലിന് വ്യാപകമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചു.
സിനിമയിലെ ദൃശ്യഭംഗിയും പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നേടി. വിശാലമായ സെറ്റുകൾ, നൂറുകണക്കിന് ജൂനിയർ ആർട്ടിസ്റ്റുകളെ ഉൾപ്പെടുത്തിയ രംഗങ്ങൾ, പ്രതീകാത്മക ദൃശ്യാവിഷ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ ചിത്രത്തെ സാധാരണ വാണിജ്യ സിനിമകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കി. ഛായാഗ്രഹണവും കലാസംവിധാനവും കഥയുടെ ഗൗരവം ശക്തമായി പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിച്ചു.
ഇളയരാജയുടെ സംഗീതവും ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ശക്തികളിലൊന്നായിരുന്നു. ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും ആത്മീയതയും വികാരവും ഒരുപോലെ പകർന്നു. കഥയുടെ ഗൗരവം നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ സംഗീതം മുന്നോട്ടുപോയത് സിനിമയുടെ അനുഭവം കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കി.
തിയേറ്ററുകളിൽ ചിത്രം മികച്ച അഭിപ്രായം നേടിയെങ്കിലും പിന്നീട് ടെലിവിഷൻ പ്രദർശനങ്ങളിലൂടെയും ചലച്ചിത്രമേളകളിലൂടെയും കൂടുതൽ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തി. ചിന്തിപ്പിക്കുന്ന പ്രമേയവും വ്യത്യസ്തമായ അവതരണശൈലിയും കാരണം മലയാള സിനിമയിലെ ശ്രദ്ധേയ പരീക്ഷണചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായാണ് ‘ഗുരു’ ഇന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ഓസ്കർ എൻട്രിയായത് ചിത്രത്തിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം കൂടുതൽ ഉയർത്തി. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ മലയാള സിനിമയുടെ സാന്നിധ്യം രേഖപ്പെടുത്താൻ സഹായിച്ച സിനിമകളിൽ ‘ഗുരു’യ്ക്ക് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. റിലീസായി വർഷങ്ങൾ പിന്നിട്ടിട്ടും അതിന്റെ സന്ദേശവും ദൃശ്യവൈഭവവും കാരണം ചിത്രം ഇന്നും ചലച്ചിത്രപ്രേമികൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന സൃഷ്ടികളിലൊന്നായി തുടരുന്നു.
