കേരള മുസ്ലിം സമൂഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തവും ജനപ്രിയവുമായ കലാരൂപമാണ് ഒപ്പന. വിവാഹച്ചടങ്ങുകളുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഈ കല, സംഗീതവും നൃത്തവും കൈകൊട്ടലും ചേർന്ന ഒരു ആഘോഷാവതരണമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് മലബാർ മേഖലയായ കോഴിക്കോട്, മലപ്പുറം, കണ്ണൂർ, കാസർഗോഡ് ജില്ലകളിലാണ് ഒപ്പനയ്ക്ക് ശക്തമായ പാരമ്പര്യമുള്ളത്. ഇന്ന് കേരളത്തിലെ സ്കൂൾ കലോത്സവങ്ങൾ മുതൽ അന്താരാഷ്ട്ര മലയാളി സാംസ്കാരിക വേദികൾ വരെ ഒപ്പനയ്ക്ക് സവിശേഷ സ്ഥാനമുണ്ട്.
ഒപ്പനയുടെ ചരിത്രം കേരളത്തിലെ മാപ്പിള മുസ്ലിം സമൂഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അറബ് വ്യാപാരികളുമായുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള ബന്ധം, പ്രാദേശിക മലയാള സംസ്കാരം, മാപ്പിള സംഗീതപാരമ്പര്യം എന്നിവയുടെ സംഗമത്തിലൂടെയാണ് ഈ കലാരൂപം വളർന്നതെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. അറബ് സ്വാധീനവും കേരളത്തിന്റെ തനത് ജനകീയ ശൈലിയും സമന്വയിപ്പിച്ച അപൂർവ കലാരൂപമാണ് ഒപ്പന.
വിവാഹത്തിന് മുന്നോടിയായുള്ള ചടങ്ങുകളിലാണ് ഒപ്പന പ്രധാനമായും അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. വധുവിനെ നടുവിലിരുത്തി ചുറ്റുമായി സ്ത്രീകൾ വൃത്താകൃതിയിൽ നിന്ന് പാടുകയും കൈകൊട്ടുകയും താളത്തിനനുസരിച്ച് ചുവടുവെക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ വരനെ കേന്ദ്രീകരിച്ചും ഒപ്പന അവതരിപ്പിക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. കുടുംബാംഗങ്ങളും സുഹൃത്തുക്കളും അയൽവാസികളും ഒരുമിച്ച് പങ്കെടുക്കുന്നതിനാൽ ഇത് ഒരു കലാപ്രകടനം മാത്രമല്ല, കൂട്ടായ ആഘോഷം കൂടിയാണ്.
ഒപ്പനയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത മാപ്പിളപ്പാട്ടുകളാണ്. പ്രണയം, വിവാഹം, കുടുംബജീവിതം, സന്തോഷം, അനുഗ്രഹം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ആസ്പദമാക്കിയ ഗാനങ്ങളാണ് കൂടുതലും ആലപിക്കുന്നത്. കൈകൊട്ടലിന്റെ താളവും ഗാനത്തിന്റെ ഈണവും ചേർന്നാണ് നൃത്തം മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. ലളിതമായ ചുവടുകളാണെങ്കിലും അവതരണത്തിന് മികച്ച താളബോധവും സംഘത്തിന്റെ ഏകോപനവും ആവശ്യമാണ്.
വേഷവിധാനവും ഒപ്പനയുടെ പ്രധാന ആകർഷണമാണ്. പരമ്പരാഗത മുസ്ലിം വസ്ത്രധാരണവും ആഭരണങ്ങളും പൂക്കളും ചേർന്ന് കലാരൂപത്തിന് പ്രത്യേക ഭംഗി നൽകുന്നു. വിവാഹച്ചടങ്ങിന്റെ ആഘോഷാന്തരീക്ഷം കൂടുതൽ മനോഹരമാക്കുന്നതിൽ ഒപ്പനയ്ക്ക് നിർണായക പങ്കുണ്ട്.
ഒപ്പനയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രസക്തി സാമൂഹിക ഐക്യത്തിലാണ്. വിവാഹം രണ്ട് വ്യക്തികളുടെ മാത്രമല്ല, രണ്ട് കുടുംബങ്ങളുടെ കൂടിച്ചേരലാണെന്ന ആശയം ഈ കലാരൂപം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരുമിച്ച് പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ കുടുംബബന്ധങ്ങളും സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളും കൂടുതൽ ദൃഢമാകുന്നു.
ഇന്ന് ഒപ്പന വിവാഹവേദികളിൽ മാത്രമല്ല, കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവം, സർവകലാശാല കലോത്സവങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക മേളകൾ, ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ എന്നിവയിലും പ്രധാന ഇനമാണ്. വിദേശരാജ്യങ്ങളിലെ മലയാളി മുസ്ലിം സമൂഹങ്ങളും അവരുടെ ആഘോഷങ്ങളിൽ ഒപ്പനയ്ക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനം നൽകുന്നു. കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യത്തെ ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന കലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായും ഇത് മാറിയിട്ടുണ്ട്.
ആധുനിക സംഗീതത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ ഒപ്പനയ്ക്ക് പുതിയ അവതരണശൈലികൾ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പരമ്പരാഗത രൂപം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ശക്തമാണ്. നിരവധി കലാകാരന്മാരും സാംസ്കാരിക സംഘടനകളും പഴയ മാപ്പിളപ്പാട്ടുകളും ഒപ്പനയുടെ യഥാർഥ ശൈലിയും പുതുതലമുറയ്ക്ക് പഠിപ്പിച്ചുവരുന്നു.
ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഒപ്പന ഒരു വിവാഹനൃത്തം മാത്രമല്ല. കേരള മുസ്ലിം സമൂഹത്തിന്റെ സംഗീതപാരമ്പര്യവും സാമൂഹിക ജീവിതവും സ്ത്രീകളുടെ സാംസ്കാരിക പങ്കാളിത്തവും ആഘോഷസംസ്കാരവും ഒരുമിച്ച് അവതരിപ്പിക്കുന്ന ജീവിക്കുന്ന പൈതൃകമാണ് അത്. മലയാളവും അറബ് പാരമ്പര്യവും സമന്വയിച്ച ഈ കലാരൂപം കേരളത്തിന്റെ ബഹുസ്വര സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തിന്റെ മനോഹരമായ പ്രതീകമായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു.
