കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ അണക്കെട്ടുകളിൽ ഒന്നാണ് ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ഇരട്ട വളവുള്ള ആർച്ച് അണക്കെട്ടുകളിൽ ഒന്നായ ഇത് ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ പെരിയാർ നദിക്ക് കുറുകെയാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. കുറവൻ, കുറത്തി എന്നീ രണ്ട് പർവതങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ഈ അണക്കെട്ട് കേരളത്തിന്റെ എഞ്ചിനീയറിങ് അഭിമാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

1969-ൽ ആരംഭിച്ച നിർമ്മാണം 1975-ലാണ് പൂർത്തിയായത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വർധിച്ചുവരുന്ന വൈദ്യുതി ആവശ്യകത നിറവേറ്റുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയായിരുന്നു പദ്ധതി നടപ്പാക്കിയത്. ഇടുക്കി, ചെറുതോണി, കുളമാവ് എന്നീ മൂന്ന് അണക്കെട്ടുകൾ ചേർന്നാണ് ഇടുക്കി ജലസംഭരണി രൂപപ്പെടുന്നത്. ഈ സംയോജിത സംവിധാനമാണ് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയുടെ അടിത്തറ.

ഏകദേശം 169 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള ഇടുക്കി അണക്കെട്ട് പൂർണമായും കോൺക്രീറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച ആർച്ച് അണക്കെട്ടാണ്. അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കുന്ന വെള്ളം ഭൂഗർഭ പവർഹൗസിലേക്ക് എത്തിച്ച് ടർബൈനുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചാണ് വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി വിതരണത്തിൽ ഈ പദ്ധതിക്ക് നിർണായക സ്ഥാനമാണുള്ളത്.

ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രസക്തി വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിലാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ജലവൈദ്യുത ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് ഈ പദ്ധതിയിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. മഴക്കാലത്ത് സംഭരിക്കുന്ന വെള്ളം വേനൽക്കാലത്തും വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഊർജസുരക്ഷയിൽ ഈ അണക്കെട്ട് നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു.

രാഷ്ട്രീയമായും ഇടുക്കി അണക്കെട്ട് പ്രധാന വിഷയമാണ്. മഴക്കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് ഉയരുമ്പോൾ ഷട്ടറുകൾ തുറക്കേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. അത്തരം തീരുമാനങ്ങൾ പ്രളയനിയന്ത്രണം, താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷ, വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനം എന്നിവയെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നതിനാൽ പൊതുചർച്ചകൾക്ക് ഇടയാകുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 2018-ലെ മഹാപ്രളയത്തിന് ശേഷം അണക്കെട്ടുകളുടെ പ്രവർത്തനരീതി, ജലസംഭരണ നയം, മഴ പ്രവചനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ജലനിയന്ത്രണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ ശക്തമായി.

സാമ്പത്തികമായി നോക്കുമ്പോൾ ഇടുക്കി അണക്കെട്ട് കേരളത്തിന് അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ള അടിസ്ഥാനസൗകര്യമാണ്. ജലവൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനം വഴി കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ ഇന്ധനച്ചെലവ് ലാഭിക്കാനും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വൈദ്യുതി ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാനും ഇത് സഹായിക്കുന്നു. വ്യവസായം, കാർഷികം, ഗാർഹിക മേഖല എന്നിവയ്ക്കെല്ലാം ഈ പദ്ധതിയുടെ സംഭാവന നിർണായകമാണ്.

വിനോദസഞ്ചാര രംഗത്തും ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. മഴക്കാലത്ത് നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ജലാശയവും പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും വർഷംതോറും ആയിരക്കണക്കിന് സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. അണക്കെട്ടും പരിസരപ്രദേശങ്ങളും കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.

ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഇടുക്കി അണക്കെട്ട് ഒരു ജലസംഭരണി മാത്രമല്ല. കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി സ്വയംപര്യാപ്തതയ്ക്കായുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. ആധുനിക എഞ്ചിനീയറിങ്, ദീർഘകാല ഊർജനയം, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ വിനിയോഗം എന്നിവ ഒരുമിച്ചുചേർന്ന വികസന മാതൃകയായി ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

ഇന്ന് കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി സംവിധാനത്തെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിനെ ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വികസനത്തിനും വ്യവസായ വളർച്ചയ്ക്കും ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിനും ശക്തി പകരുന്ന ഈ അണക്കെട്ട് കേരളത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നിർമ്മിതികളിലൊന്നായി തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.