1990-കളിലെ സംഗീതലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവുകളിലൊന്നായിരുന്നു Nevermind എന്ന ആൽബത്തിന്റെ വരവ്. അതുവരെ തിളക്കമേറിയ പോപ്പ് സംഗീതവും വലിയ നിർമ്മാണച്ചെലവുള്ള സംഗീത വീഡിയോകളും സംഗീത വ്യവസായത്തെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, അമേരിക്കയിലെ ഒരു യുവ റോക്ക് ബാൻഡ് ലോക സംഗീതത്തിന്റെ ദിശ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. ആ ബാൻഡായിരുന്നു Nirvana. ആ ബാൻഡിന്റെ മുഖമായിരുന്നു Kurt Cobain.

1991 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ആൽബം ആദ്യം വലിയ പ്രതീക്ഷകളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് സംഗീതലോകത്തെത്തിയത്. എന്നാൽ ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള യുവാക്കളുടെ മനസ്സിൽ അത് ഇടംപിടിച്ചു. ഗിറ്റാറിന്റെ അസംസ്കൃത ശബ്ദവും വികാരനിർഭരമായ വരികളും പരമ്പരാഗത സംഗീതശൈലികളിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ അവതരണവുമാണ് ഈ ആൽബത്തെ വേറിട്ടുനിർത്തിയത്.

ഈ ആൽബത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഗാനമായ Smells Like Teen Spirit സംഗീതചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ഗാനങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഗാനത്തിന്റെ സംഗീത വീഡിയോ സംഗീത ചാനലുകളിൽ നിരന്തരം പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. വിദ്യാർത്ഥികളുടെ വിമത മനോഭാവവും യുവതലമുറയുടെ അസ്വസ്ഥതയും പ്രതിഫലിപ്പിച്ച ആ വീഡിയോ 1990-കളുടെ സാംസ്കാരിക പ്രതീകമായി മാറി.

അന്നത്തെ സംഗീതലോകത്തിൽ പോപ്പ് സംഗീതത്തിന് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നു. Michael Jackson, Madonna, Whitney Houston എന്നിവരുടെ ഗാനങ്ങൾ ലോകചാർട്ടുകളിൽ മുന്നിട്ടുനിന്നിരുന്ന കാലത്താണ് നിർവാണയുടെ സംഗീതം വ്യത്യസ്തമായൊരു ശബ്ദവുമായി എത്തിയത്. അതോടെയാണ് “ഗ്രഞ്ച്” എന്ന സംഗീതശൈലി ആഗോളതലത്തിൽ വലിയ ജനപ്രീതി നേടിയത്.

ഗ്രഞ്ചിന്റെ വിജയത്തിന് പിന്നാലെ Pearl Jam, Soundgarden, Alice in Chains തുടങ്ങിയ ബാൻഡുകളും ലോകപ്രശസ്തരായി. ഒരു പുതിയ റോക്ക് പ്രസ്ഥാനം തന്നെ രൂപപ്പെടാൻ നിർവാണയുടെ വിജയം കാരണമായി.

1990-കളിൽ മറ്റൊരു വശത്ത് പോപ്പ് സംഗീതത്തിൽ Backstreet Boys, Spice Girls, Britney Spears എന്നിവർ തിളങ്ങിയപ്പോൾ, ഹിപ് ഹോപ്പിൽ 2Pac, The Notorious B.I.G., Dr. Dre എന്നിവർ പുതിയ ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ചു. റെഗ്ഗെയിൽ Shaggy ആഗോള ജനപ്രീതി നേടി. എന്നാൽ യുവതലമുറയുടെ വികാരങ്ങളെ ഏറ്റവും ശക്തമായി പ്രതിഫലിപ്പിച്ച സംഗീതശബ്ദം നിർവാണയുടേതായിരുന്നു.

വാണിജ്യവിജയം മാത്രമല്ല, സംഗീതസംസ്കാരത്തിലും ഈ ആൽബം വലിയ മാറ്റം സൃഷ്ടിച്ചു. ലളിതമായ അവതരണത്തിനും ആത്മാർത്ഥമായ ഗാനരചനയ്ക്കും വീണ്ടും പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചു. റോക്ക് സംഗീതത്തെ വീണ്ടും ലോകത്തിന്റെ പ്രധാനധാരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന ആൽബമായും ഇതിനെ സംഗീത നിരൂപകർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.

മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും നെവർമൈൻഡ് ഒരു ആൽബം മാത്രമല്ല. ഒരു തലമുറയുടെ വികാരങ്ങളുടെ ശബ്ദമാണ് അത്. സംഗീതം വിനോദം മാത്രമല്ല, സമൂഹത്തിന്റെ മനോഭാവം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ശക്തമായ സാംസ്കാരിക ഭാഷയാണെന്ന് ലോകത്തെ ഓർമ്മിപ്പിച്ച സൃഷ്ടിയായി ഈ ആൽബം ഇന്നും സംഗീതചരിത്രത്തിൽ അനശ്വരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.