പ്രകൃതി മനുഷ്യസമൂഹത്തിന് നൽകുന്ന സേവനങ്ങൾ പലപ്പോഴും സാമ്പത്തിക കണക്കുകളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നില്ല. വനങ്ങൾ ജലസ്രോതസ്സുകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ആഘാതം കുറയ്ക്കുന്നു, കണ്ടൽക്കാടുകൾ തീരദേശത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു, തേനീച്ചകളും മറ്റു പരാഗണജീവികളും കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ സേവനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക മൂല്യം വികസന ആസൂത്രണത്തിൽ കൃത്യമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
പരിസ്ഥിതി സേവനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക മൂല്യനിർണയം ഈ വിടവ് നികത്താനുള്ള മാർഗമാണ്. പ്രകൃതി നൽകുന്ന നേട്ടങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയുടെ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രാധാന്യം കണക്കാക്കുന്നതിലൂടെ സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ന്യായീകരണവും സാമ്പത്തിക പിന്തുണയും ഉറപ്പാക്കാം.
കേരളത്തിൽ ഈ സമീപനത്തിന് വലിയ പ്രസക്തിയുണ്ട്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വനങ്ങൾ നദികളുടെ നീരൊഴുക്കിനെയും ജലലഭ്യതയെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കായലുകളും വെള്ളം സംഭരിക്കുകയും ജലജീവികൾക്ക് ആവാസവ്യവസ്ഥ ഒരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കണ്ടൽക്കാടുകൾ തീരശോഷണം കുറയ്ക്കുന്നതിനും മത്സ്യസമ്പത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനും സഹായിക്കുന്നു. ഇത്തരം സേവനങ്ങൾ തകരുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സാമ്പത്തിക നഷ്ടം കൃഷി, മത്സ്യബന്ധനം, കുടിവെള്ള വിതരണം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളെ ബാധിക്കുന്നു.
പരിസ്ഥിതി സേവനങ്ങളുടെ മൂല്യം നിർണയിക്കാൻ ശാസ്ത്രീയമായ സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കണം. ജലസംഭരണശേഷി, കാർബൺ ആഗിരണം, മണ്ണൊലിപ്പ് നിയന്ത്രണം, ജൈവവൈവിധ്യം, വെള്ളപ്പൊക്ക പ്രതിരോധം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ വിലയിരുത്താം. ഇതിന് ഉപഗ്രഹചിത്രങ്ങൾ, ഭൂവിവര സംവിധാനങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി നിരീക്ഷണ ശൃംഖലകൾ, സാമ്പത്തിക മാതൃകകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കാം. ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റെയും ഭൂമിശാസ്ത്രപരവും പാരിസ്ഥിതികവുമായ പ്രത്യേകതകൾ കണക്കിലെടുത്തായിരിക്കണം മൂല്യനിർണയം.
ഈ മൂല്യനിർണയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന് പുതിയ സാമ്പത്തിക മാതൃകകൾ രൂപപ്പെടുത്താം. വനങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും ജലസ്രോതസ്സുകൾ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നതിലും തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്നതിലും പങ്കാളികളാകുന്ന കർഷകർക്കും ഭൂവുടമകൾക്കും സമൂഹങ്ങൾക്കും സാമ്പത്തിക പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ നൽകാം. പരിസ്ഥിതി സേവനങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്ന നഗരങ്ങൾക്കും വ്യവസായങ്ങൾക്കും സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ധനസഹായം നൽകാനുള്ള സംവിധാനങ്ങളും പരിഗണിക്കാം. ഇതിനെ പരിസ്ഥിതി സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫല സംവിധാനം എന്ന നിലയിൽ വികസിപ്പിക്കാം.
തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് ഈ രംഗത്ത് പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കാനാകും. ഓരോ പഞ്ചായത്തിലും പ്രധാന പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കി അവ നൽകുന്ന സേവനങ്ങൾ വിലയിരുത്താം. ജലസ്രോതസ്സുകൾ, കുളങ്ങൾ, കാവുകൾ, കണ്ടൽക്കാടുകൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, കാർഷിക പരിസ്ഥിതികൾ എന്നിവയുടെ സംരക്ഷണത്തിന് മുൻഗണന നിശ്ചയിക്കാം. പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങൾ, ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സഹകരണ സംഘങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധർ എന്നിവർ ചേർന്ന് സംരക്ഷണ പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുകയും അവയുടെ ഫലങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുകയും വേണം.
എന്നാൽ പ്രകൃതിയുടെ എല്ലാ മൂല്യങ്ങളും പണമായി കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ല. ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ്, ജീവജാലങ്ങളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥ, സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം, പരിസ്ഥിതി നീതി എന്നിവയും തീരുമാനങ്ങളിൽ പരിഗണിക്കണം. സാമ്പത്തിക മൂല്യനിർണയം പ്രകൃതിനാശത്തിന് അനുമതി നൽകാനുള്ള ഉപാധിയാകരുത്. മറിച്ച്, പ്രകൃതിയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ യഥാർഥ ചെലവ് വികസന തീരുമാനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്താനുള്ള മാർഗമായിരിക്കണം.
പരിസ്ഥിതി സേവനങ്ങളുടെ മൂല്യം തിരിച്ചറിയുന്നതിലൂടെ സംരക്ഷണത്തെ ചെലവായി മാത്രം കാണുന്ന സമീപനത്തിൽനിന്ന് മാറാൻ കഴിയും. പ്രകൃതി സംരക്ഷണം ജലസുരക്ഷയ്ക്കും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കും ദുരന്തപ്രതിരോധത്തിനും ദീർഘകാല സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയ്ക്കും നൽകുന്ന സംഭാവന വ്യക്തമാക്കാൻ ഇതിലൂടെ സാധിക്കും. കേരളത്തിന്റെ വികസന ആസൂത്രണത്തിൽ പരിസ്ഥിതി സേവനങ്ങളുടെ മൂല്യനിർണയം ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് പ്രകൃതിസംരക്ഷണത്തെയും സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെയും പരസ്പരം പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ദീർഘകാല നയങ്ങൾക്ക് അടിത്തറയാകും.
