സി.പി.എം. സംഘടനാ രംഗത്ത് ആശയപരമായ വ്യക്തതയ്ക്കും പൊതുസംവാദത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകിയ നേതാക്കളിൽ ശ്രദ്ധേയനാണ് എം. സ്വരാജ്. വിദ്യാർത്ഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെ പൊതുപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്ന അദ്ദേഹം പിന്നീട് പാർട്ടിയുടെ വിവിധ സംഘടനാ ചുമതലകളിൽ സജീവമായി പ്രവർത്തിച്ചു. പ്രസംഗശേഷിയും വിഷയങ്ങളെ വിശദമായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഴിവും അദ്ദേഹത്തെ പാർട്ടിയുടെ ശ്രദ്ധേയ വക്താക്കളിൽ ഒരാളാക്കി.
വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ച കാലം മുതൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ആശയപരമായ ചർച്ചകൾക്കും അദ്ദേഹം വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകി. പൊതുസമൂഹത്തിൽ രാഷ്ട്രീയ ബോധം വളർത്തുന്നതിന് പൊതുയോഗങ്ങൾ, പഠന ക്ലാസുകൾ, സംവാദങ്ങൾ എന്നിവ അനിവാര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം നിരന്തരം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.
യുവജനങ്ങളെ പൊതുപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നതിലും പുതിയ നേതൃത്വത്തെ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം സജീവമായി ഇടപെട്ടു. സംഘടനയുടെ ഭാവി പുതിയ തലമുറയുടെ പങ്കാളിത്തത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നും അതിനാൽ യുവ പ്രവർത്തകർക്ക് കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ നൽകണമെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തനം ജനങ്ങളുമായി തുടർച്ചയായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ ശക്തിപ്പെടുകയുള്ളുവെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്. പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഉയർത്തിക്കാട്ടുക, ജനങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ കേൾക്കുക, അവയെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളുടെ ഭാഗമാക്കുക എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.
കൂട്ടായ നേതൃത്വത്തിനും സംഘടനാ അച്ചടക്കത്തിനും അദ്ദേഹം വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകി. വ്യക്തികളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തേക്കാൾ പാർട്ടിയുടെ നയങ്ങളും കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങളുമാണ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശക്തിയെന്ന് അദ്ദേഹം ആവർത്തിച്ച് വ്യക്തമാക്കി. സംഘടനയിലെ വിവിധ അഭിപ്രായങ്ങളെ സംവാദത്തിലൂടെ ഏകോപിപ്പിക്കണമെന്ന സമീപനവും അദ്ദേഹം പിന്തുടർന്നു.
സാഹിത്യം, ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയം എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ പൊതുവേദികളിൽ സംസാരിക്കുകയും രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളെ കൂടുതൽ അറിവ് അധിഷ്ഠിതമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുപ്രവർത്തനത്തിന്റെ മറ്റൊരു സവിശേഷതയാണ്. രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ സമൂഹവുമായി നിരന്തരം സംവദിക്കുന്ന പ്രക്രിയയായിരിക്കണമെന്ന ആശയമാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചത്.
സി.പി.എം. സംഘടനാ ചരിത്രത്തിൽ ആശയസംവാദത്തിനും രാഷ്ട്രീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും പ്രവർത്തക വികസനത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകിയ നേതാക്കളിൽ ഒരാളായാണ് എം. സ്വരാജിനെ വിലയിരുത്തുന്നത്. സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനൊപ്പം പൊതുസമൂഹവുമായി ആശയപരമായ ബന്ധം നിലനിർത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വ്യക്തമായി പ്രകടമാണ്.
