ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൽ സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ദേശീയ തലത്തിൽ ശ്രദ്ധ നേടിയ നേതാക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു എം. ഐ. ഷാനവാസ്. വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് പൊതുപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്ന അദ്ദേഹം അധികാര സ്ഥാനങ്ങളെക്കാൾ പാർട്ടി സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും പ്രവർത്തകരെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനുമാണ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകിയത്.
1980-കളിൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസിലൂടെ അദ്ദേഹം സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനായി. യുവാക്കളെ പൊതുപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക, പുതിയ നേതൃത്വത്തെ വളർത്തിയെടുക്കുക, സംഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. വിവിധ ജില്ലകളിൽ നടന്ന പരിശീലന ക്യാമ്പുകളിലും സംഘടനാ യോഗങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം സ്ഥിരമായിരുന്നു.
1990-കളിൽ പാർട്ടിയുടെ വിവിധ സംഘടനാ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുത്ത അദ്ദേഹം സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പ്രവർത്തകരെയും ദേശീയ നേതൃത്വത്തെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന കണ്ണിയായി മാറി. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കൽ, പ്രവർത്തകരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ നേതൃത്വത്തിലെത്തിക്കൽ, സംഘടനാ സംവിധാനങ്ങൾ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കൽ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.
പ്രവർത്തകരോട് എളുപ്പത്തിൽ ഇടപഴകാൻ കഴിയുന്ന സ്വഭാവം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതയായിരുന്നു. അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങളെ ഏറ്റുമുട്ടലിലൂടെ അല്ല, സംവാദത്തിലൂടെയാണ് പരിഹരിക്കേണ്ടതെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിവിധ ഗ്രൂപ്പുകളുമായി ഒരുപോലെ പ്രവർത്തിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.
ദേശീയ തലത്തിൽ കോൺഗ്രസിന്റെ വിവിധ ചുമതലകൾ വഹിച്ചപ്പോൾ സംഘടനയെ ആധുനിക രീതിയിൽ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചു. യുവാക്കൾക്കും പ്രൊഫഷണലുകൾക്കും പാർട്ടിയിൽ കൂടുതൽ അവസരങ്ങൾ നൽകണമെന്നും പുതിയ ആശയങ്ങൾ സ്വീകരിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം നിരന്തരം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.
ലോക്സഭാംഗമായും ദേശീയ നേതാവായും പ്രവർത്തിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന തിരിച്ചറിയൽ സംഘടനാ പ്രവർത്തകനെന്നതായിരുന്നു. പ്രവർത്തകരുടെ ഇടയിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കുകയും സംഘടനയുടെ ശക്തി അതിന്റെ അടിത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകരിലാണെന്ന് ആവർത്തിച്ച് പറയുകയും ചെയ്ത നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
കോൺഗ്രസിന്റെ സംഘടനാ ചരിത്രത്തിൽ എം. ഐ. ഷാനവാസ് സമവായത്തിനും സൗമ്യമായ നേതൃത്വത്തിനും പ്രവർത്തകരെ വളർത്തിയെടുക്കാനുള്ള പ്രതിബദ്ധതയ്ക്കും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന നേതാവാണ്. അധികാരത്തേക്കാൾ സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകിയതെന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രത്യേകതയായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
